stasis-zastój)Dzik, J. 2010. Biologia ewolucyjna a paleobiologia. In Barańska, J. & Legocki, A. B. (eds). Polskie i światowe osiągnięcia nauki. Nauki Biologiczne.. Takie wyjaśnienie opiera się na modelu Mayra specjacji parapatrycznej (efekt założyciela). Co więcej, czynniki kierunkowe takie jak selekcja wcale nie są głównym motorem ewolucji, a duże znaczenie mają czynniki nie-kierunkowe, przygodne takie jak dryf genetyczny. Gould nie zgadzał się również na rozumienie specjacji jedynie w ramach zmian genetycznych bez odwoływania się do paleontologiiDzik, J. 2010. Biologia ewolucyjna a paleobiologia. In Barańska, J. & Legocki, A. B. (eds). Polskie i światowe osiągnięcia nauki. Nauki Biologiczne.. Pisał o trzech "piętrach" ewolucji (mikroewolucja, „ewolucja gatunków”, masowe wymierania)D.Futuyama, Ewolucja, PWN, Wyd. I, 2008, s.152-153.. Podkreślał, że biologia ewolucyjna jest nauką historyczną (w znaczeniu badającą przeszłość), zależną nie tylko od praw (dobór, dynamika ekologiczna itp.), a od konkretnych zdarzeń (np. uderzenie komety) z przeszłości (gdyby „cofnąć taśmę” od nowa, wcale nie ma żadnej konieczności, że „zagrałaby” ponownie człowieka w tym samym momencie dziejów)989, Wonderful Life: The Burgess Shale and the Nature of History, New York: W.W. Norton..