Związek deklaruje niezależność organizacyjną i ideową od jakiejkolwiek partii politycznej.
ZHR jest członkiem Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych, jako jedna z 6 organizacji wchodzi w skład Izby Pierwszej PROM. Związek objęty jest Honorowym Protektoratem Prezydenta RP i w myśl ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej stanowi podmiot ochrony ludności.
Historia Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej powstał w 1989 roku jako wyraz dążeń do odrodzenia tradycyjnego harcerstwa w Polsce, opartego na zasadach wypracowanych przez twórców ruchu na początku XX wieku. Bezpośrednie korzenie ZHR sięgają 1980 roku, kiedy to na fali przemian społecznych związanych z powstaniem NSZZ „Solidarność” zawiązały się Kręgi Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego (KIHAM).
Geneza – KIHAM, RHR i „Mały ZHR” Powstałe we wrześniu i październiku 1980 roku Porozumienie KIHAM, określane czasem mianem „harcerskiej Solidarności”, postawiło sobie za cel głęboką odnowę ZHP.