Pod koniec XI wieku papież Urban II zabronił mieszkańcom Półwyspu Iberyjskiego udziału w pierwszej wyprawie krzyżowej, licząc na przyspieszenie rekonkwisty. Rekonkwista przyspieszyła znacząco ponownie w XII wieku. Aragończycy zdobyli wówczas całą dolinę rzeki Ebro wraz z Saragossą (1118) i Tortosą (1148). Kastylijczycy zajęli tereny nad górną Gwadianą, a Portugalczycy zajęli ziemie nad dolnym Tagiem wraz z Lizboną (1147). W działaniach militarnych tzw. krucjaty na zachodzie, w wyniku zabiegów portugalskich, pięciokrotnie w XII wieku brali udział także krzyżowcy: w roku 1147 (zdobycie Lizbony), dwukrotnie w 1189 (zdobycie Alvor i Silves), 1190 (pomoc miastu Santarém oblężonemu przez Maurów), 1197 (nieudany atak na Silves).
Kolejne podboje znów wstrzymała inwazja z Afryki. Tym razem na pomoc muzułmanom hiszpańskim przybyli Almohadzi. Ich potęgę złamali sprzymierzeni władcy iberyjscy pod wodzą króla Kastylii Alfonsa VIII Szlachetnego w wielkiej bitwie pod Las Navas de Tolosa (1212), po której przez następne pół wieku podbito niemal wszystkie tereny muzułmańskie włącznie z dawną stołeczną Kordobą (1236).