thumb|Plakietka upamiętniająca masakry w Warszawie w 1861 8 kwietnia 1861, w wyniku ostrzelania przez Rosjan uczestników demonstracji przeciw rozwiązaniu Towarzystwa Rolniczego, na placu Zamkowym w Warszawie zginęło ponad 100 osób, a około 200 zostało rannych. Aleksander Wielopolski, skłonny początkowo do poparcia siłowych prób stłumienia polskiego ruchu narodowego, poróżnił się z agresywnymi wobec Polaków władzami rosyjskimi w Warszawie, złożył dymisję i wyjechał w 1861 do Petersburga. Tam zdobył przychylność dworu dla swoich poglądów, przekonując, że tylko ustępstwa wobec Polaków mogą uspokoić wrzącą sytuację w Królestwie.
Po śmierci Gorczakowa nowym namiestnikiem został Nikołaj Suchozanet, którego z kolei zastąpił Karol Lambert. Próbował on negocjacji z Białymi, zezwalając Polakom na patriotyczne śpiewy i demonstracje. Otoczenie Lamberta – zwłaszcza wojskowy generał-gubernator warszawski (od sierpnia 1861) Aleksandr Daniłowicz Gerstenzweig, wyrzucało namiestnikowi zbytnią łagodność i pobłażliwość względem Polaków. Zbliżał się 15 października – rocznica śmierci Tadeusza Kościuszki.