Sytuację tę zmienia dopiero ratyfikacja Pierwszego protokołu fakultatywnego. W istocie jednak Komitet nie może wydawać wiążących wyroków wobec państw, które naruszyły postanowienia Paktu, lecz jedynie po stwierdzeniu takowych naruszeń może zażądać od Państwa zaprzestania dalszych praktyk tego typu. Państwo to jednak bez żadnych konsekwencji może notę taką odrzucić.
Pierwszy protokół fakultatywny Protokół został uchwalony 16 grudnia 1966 w Nowym Jorku. Wszedł w życie 23 marca 1976, w 3 miesiące po ratyfikacji bądź przystąpieniu przez 10 państw, zgodnie z art. 9 Protokołu. Do 2024 ratyfikowało go 116 państw. Polska przystąpiła do niego 7 listopada 1991, zaś wszedł on w stosunku do niej w życie 7 lutego 1992. Protokół przewiduje instytucję skargi prywatnej obywatela przeciwko państwu, które naruszyło prawa człowieka wobec skarżącego, o ile jest ono stroną Protokołu. Skargę rozpatruje Komitet Praw Człowieka na posiedzeniu przy drzwiach zamkniętych.