Pochodzenie niewolników Niewolnicy rekrutowali się spośród jeńców wojennych, dzieci sprzedanych w niewolę przez rodziców, niewypłacalnych dłużników, osób porwanych w celu sprzedaży w niewolę (np. przez piratów), skazanych na niewolę itd. Także dzieci rodzące się z niewolników stanowiły z reguły pożytki z rzeczy i jako takie też były niewolnikami (po łac. nazywano je verna). Początkowo niewolnictwo było stanem mogącym ulec zmianie. W niektórych kulturach słowa „robotnik” oraz „niewolnik” brzmią niemal identycznieNp. ros. раб (niewolnik) i работа (praca) mają wspólny rdzeń.. W późniejszym okresie utarł się obraz niewolnika jako przedstawiciela mniejszości rasowej i/lub członka najniższej warstwy społecznej.
Sytuacja prawna Sytuacja prawna niewolników była różna w różnych krajach i okresach historycznych, jednak istota niewolnictwa sprowadza się do tego, że właścicielowi przysługuje pełnia władzy nad niewolnikiem (zazwyczaj włącznie z prawem zabicia go, po łac. ius vitae necisque)Prawo rzymskie traktowało niewolnika jako rzecz (Instytucje Gaiusa ks. II, 13n) i równocześnie jako człowieka o zerowej osobowości prawnej – servile caput nullum ius habet (Digesta 4, 5, 3, 1), quod attinet ad ius civile, servi pro nullis habentur (Digesta 50, 17, 32)..