W czasach obecnych, gdy niewolnictwo zostało zakazane we wszystkich prawodawstwach świata, niewolnictwo sprowadza się do stanu, w którym niewolnik faktycznie znajduje się w sytuacji przedmiotu, stanowiącego czyjąś własność, jednak ten stan rzeczy nie jest chroniony prawem, a wręcz stanowi przestępstwo.
Niewolnictwo jako formacja społeczna Niewolnictwo uchodzi za jedną z najstarszych formacji społecznych; miało się ono wykształcić po rozpadzie wspólnoty pierwotnej. Do pojęcia niewolnictwa wchodzą też inne formy zależności, np. helotów spartańskich, zależnej ludności wiejskiej w majątkach świątynnych i królewskich w państwach Starożytnego Wschodu, a nawet poddaństwo chłopów w okresie feudalizmuIza Bieżuńska-Małowist, Marian Małowist, Niewolnictwo, Warszawa 1987, s. 8.. Niewolnictwo istniało nieprzerwanie od starożytności, aż po czasy współczesne. W teorii marksistowskiej niewolnictwo jest formacją społeczno-ekonomiczną następującą po wspólnocie pierwotnej, a przed feudalizmemAdam Łopatka, Słownik wiedzy obywatelskiej, Warszawa 1970, s. 121n..