Mona (in spagnoło Isla de Mona) ła xe na ìzoła de el arsipełago de Porto Riko. Ła se trova inte el mexo de el Kanal de ła Mona, a 61 km a est de Hispaniola e 65 km a ovest de Porto Rico. Ła someja par topografia, ekołoxia e istoria a ła ìzoła de 'Navassainte el Canale de Giamaica, intra ła Xamaica e Haiti.
Zeografia fixega De forma quaxi sircołar, łonga 10,7 km e łarga 7,37 km, Mona ła se distira so un altopian alto fin 95 m so el łivel de el mar, composto da roce dołomitege e kalcareedepositae inte el Miosene, sirca 24-25 miłioni de ani fa, caraterixà da ła presensa de tante grotełe coverxe sin a el 2% de ła superficie e riva a 244 m de łongesa, ke el digrada verso el mar par mexo de fałexie, ke łe se kata inte tute łe coste; in serte baie łe se ga formà de łe spiaje sabioxe. No ge xe sorxenti de aqua dolse.
Ła ga un clima partikołarmente arido, co na tenperadura mèdia de 27 °C e na piovoxità mèdia de 1423 mm.https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php
Ła xe koverta par 40,28 km² da foreste montane, par 11,27 km² da kaktus, par 3,77 km² da foreste kostiere e par 1,47 km² da foreste umede. In sta ìzoła ła natura ła xe skuaxi inkontaminada, e ła xe abitada da tante spece endemege de piante, anfibi, retiłi e oxei, intra łe kuałi se rikorda ła iguana terestre de Mona e el figo chumbo.
Zeografia antropega Insieme a el ìxołoto de Monito, 5 km a nordovest, e a ła ìzoła Desecheo, 40 km a nordest, ła raprexenta una de łe sirkoskrision de el komun portorikan de Mayagüez. La superfisie total de łe tre ìzołe ła xe de sirka 57 km² pari a el 28,3% de tuta ła area comunałe.
Da el 1986 tuto el teritorio de ła ìzołapar un total de 157379 etari, conprendendo un spasio marin de 9 mija nautege tuto torno e el ìxołoto de Monito., el xe na riserva natural. Ankuo ła xe dixabitada co ła eċesion de i guardiaparco e ła xe diventada na meta de ekoturixmo: ła se pol vixitar durante el dì in 70 par volta, rivando in aereo sol so aeroporto picenin, o pì komunemente, via mar.
Ìstoria Probabilmente i primi omeni insediai a Mona i xe stai i Arawak provenienti da Hispaniola, de i kuałi se gà katà instrumenti de sirka 5000 ani fa. Soło tanto tenpo daspò i xe rivai i Taino.
Ła xe stada deskoverta inte el 1494 da Kristoforo Kolombo ke el ga capà el nome taino de ła ìzoła: Amonanome de un capotribù Taino e el ga rivendicà el teritorio par ła korona spañoła. I spañołi da ła fin de el XV sekoło i ga provà a inpiantar na kołonia, par desfrutar ła estrasion de guano, ma vista ła poxision inadata, ła xe stada abandonada progresivamente durante i sekołi da el XVI a el XIX sia da i kołoni ke da i indixeni, diveñendo un kovo de pirati.
Da ła metà de el XIX sekoło a el 1927 ła ga de novo ospità na miniera par estrar el guano de barbastrijo. Ła xe pasada a ła aministrasion statunitense inte el 1898. Inte el 1900 el xe sta kostruio el faro, so proxeto de Gustave Eifel, ke dèso el xe iscrito a el Rexistro Nasional de i posti istoregi de el governo mèrikan.
Gałeria de someje
Note
Altri projeti
Mona Mona Categoria:Porto Rico Categoria:Sensa fonti - zeografia