Muzega modałe

Ła mùzega modałe ła ze na concesion muzegałe bazà so scałe dite scałe modałi, e na pràtega de zviłupo de ła muzega che se concretiza inte i modi, segondo criteri carateristeghe propi de l'aprocio modałe, difarenti da cuełi de ła mùzega tonałe, che ła ze bazà so łe règołe de ła tonałità e de l'armonia tonałe.

Ła concesion fondamentałe de ła mùzega modałe ła ze cueła de na nota de baze, ciamada tònega o sentro tonałe (termano uzà par destinguerlo da ła tònega de l'armonia tonałe) che fa da ponto de refarimento par tute łe altre, e che no'l canbia a l'interno de na ezecusion muzegałese ła tònega ła dovese canbiar, ła strutura modałe croarìa e onji nota perdarìa el senjifegar presedente; Danielou 1995, 15. Łe altre note ciapa senjifegar in raporto al sentro tonałe, in baze a lintarvało che forma respeto a staltroDanielou 1995, 13-15; Agamennone 1991, 156-159. L'insenbre de tute łe note forma na scała (scała modałe), che inte ła mazor parte de łe culture del mondo el contien 5, 6 o 7 note (tònega conpreza). Sta scała no ła ze nesesariamente intendesta in senso łinear, ma de frecuente cofà strutura de rapporti intra łe note che ła componeAgamennone 1991, 83-108 e 145-175; Danielou 1995; Righini 1988 e 1987; Perinu 1981, cap. 2. A fianco del sentro tonałe, anca altre note de ła scała łe pol revestir ròłi e funsion partegołari inte'l zviłupo de un brano modałeAgamennone 1991, 160-164. Łe funsion prinsipałe individuae dal studio muzegòłogo ze trasuntae inAgamennone 1991, 161: nota preponderante par frecuensa de aparision o durada nota inisiałe del brano nota finałe de na sesion del brano nota finałe del brano nota ornamentałe o de pasajo nota pì agùa del brano nota pì grave del brano nota de partegołar riłevansa inte ła strutura de łe fraze del brano Inte ła mùzega modałe, el zviłupo muzegałe avien unegamente traverso ła mełodia, ed anca inte'l cazo che ghe sia pì łinee mełòdeghe concomitanti, co ła posibiłità che se forma dei acordi, no i ze mai considerai cauza determinante par el zviłupo de łe mełodie, ma pitosto un efetto de staltroAgamennone 1991, 148-149, 175-176 e 210-213. Ełemento prinsipałe del zviłupo de un brano modałe ze łe formułe mełòdeghe che ło caratariza, in coerensa co i raporti tra łe note prima descrivesti, e che i va da agregai de poche note a curti "temi" prefisai che contribuise a formar conpozision conpìeAgamennone 1991, 164-165. Tratandose par ła scuazi totałità de tradision muzegałe a trazmision orałe, l'inprovizasion ła ga de frecuente un ròło preponderanteAgamennone 1991, 164-171. I raporti tra łe note e łe modałità del zviłupo mełòdego łe individua el modo spesifego, e da na data scała modałe de partensa pol èsar ełaborà pì modi difarentiAgamennone 1991, 153-155 e 164-171.

Ła forma modałe se cata prategamente in onji parte del mondoAgamennone 1991, 146-174; Danielou 1995; Righini 1987 e 1988; Titon 2002 anca se co sfumadure desconpanje, cofà a ad ezenpio ła łimitasion a na soła voze (monodia) o ła posibiłità de pì voze concomitanti (eterofonia e połifonia), e ła pì o manco forte consapevołesa e stabiłità del sentro tonałe inte'l muzicista e inte el scoltadorDanielou 1995, 13-15. Ad ezenpio in India, indove ze stà zviłupà un sistema de mùzega modałe tra pì conplesi del mondo, ła consapevołesa de ła tònega ła ze stremamente zviłupada e staltra ła ze costantemente prezente, sia mentalmente sia uditivamenteDanielou 2007, 20. Al contrario inte'l canto gregorian, ła tònega ła jera manco definìa"Se sentiva l'efeto de na fondamentałe ma no se saveva cuała che ła fuse", Schoenberg 1986, 28, nota I; "With Gregorian plainchant [...] the tonic is always uncertain", Danielou 1995, 89; Danielou 1995, 15 e stabiłe"El fluso mełòdego de frecuente ondiza co łibartà, aziłità ed ecuiłibrio da un modo ad un altro, creando col modo inisiałe o finałe vere rełasion orgàneghe: ze 'l fenmomano de ła modułasion non foresto al gregorian", Susca 1977, 39.

Inte i sistemi de mùzega modałe, indove ła mełodia prevałe, e dapartuto no ła sia rivà l'influensa del tenperamento ecuabiłe, ła coreta intonasion de łe note muzegałe ze un ełemento de primaria inportansaRighini 1987, 18; Danielou 1995 e 2007; Akbar Khan 2007, 259-260. L'intarvało che na nota forma respeto a ła tònega e łe so sfumadure de intonasion (a volta ciamae microtoni) ze ełementi determinai par el senjifegar muzegałe e l'espresion de emosion e sentimenti. L'intonasion ła ze zudegà senpre da ła percesion del muzicista, anca inte i sistemi pì richi che ga stabiłio sudivizion teoreghe stremamente rafinae dei intarvałi muzegałi, cofà cueło indianAkbar Khan 2007, 259-260; Danielou 2007 e 1995; Righini 1987 e 1988 o cueło araboRighini 1987, 18; Righini 1988.

Da ła modałità a ła tonałità Anca in tuta Europa ła mùzega jera modałe, ben oltre el pariodo del canto gregorian. Co'l so zviłupo, co l'introdusion de vozi prima parałełe a intarvało de cuarta o de cuinta (organumSurian 1991, I-105-106; Isacoff 2005, 49) e drioman a movimento parsialmente indipendenteSurian 1991, I-cap. 7, ga rendesto conplesa ła dimension vertegałe de ła mùzega, co prezensa simultanea de pì note, se ze rivà a prestar atension a l'intreso de łe voze e a l'efeto che ne rezultava, cioè i acordi (fin del XV sec.)Surian 1991, I-257.

Co'l pien zviłupo e ła sucesiva saturasion de ła Połifonia e del contraponto, se ze rivà a na situasion in cui i acordi che se formava non ze venjesti pì considarai un efeto de ła condòta de łe varie parte, ma un ełemento co na realtà indipendente (ezenpio: redusion de mùzeghe połifòneghe a łinee mełòdeghe sìngołe co conpanjamento acordałe, XVI sec.Surian 1991, I-258). Ad onji grado de ła scała ze stà asosià un acordo dotà de propie carateristeghe, e 'l nùmaro dei modi che venjeva uzai, dai oto del canto gregorian, ga dezmontà gradualmente a do, cuełi che ancò conosemo cofà mazor e minor. Cuesto ze avenjesto a ła fin de un proceso in cui, a cauza dei mecanizmi conpozitivi che jera drio portar a ła tonałità, i vari modi zera venjesti łivełai in te i do che ze restà (cosa avenjesta za inte'l XVII sec.Schoenberg 1970, 60).

Tra el XVII e il XVIII sècoło ga madurà cusì l'armonia tonałeSurian 1991, I-259, in cui ła mùzega gravitava intorno al sentro tonałe prinsipałe (ła tònega), e se zviłupava traverso na sucesion de acordi asosiai ai vari gradi de ła scała, che de volta in volta i asumeva tenporanea preminensa el zviłupo del brano muzegałe. In partegoałari condision calcun de staltri i podeva inponerse come nova tònega, pasando cusì da ła tonałità de partensa a n'altra tonałità. Ze el prisinpio de ła modułasion, che ga zlargà grandemente łe posibiłità muzegałi e ła conplesità del novo sistema tonałe.

Tuti i gradi de ła scała e i semitoni intermedi ze deventà potensiałi sentri verso cui modułar, ma cuesto ga rendesto pì eveidente ed inportante un groso problema conosùo za da prima: formar dei acordi rechiede che determenae note de ła scała, sonae simultaneamente, łe forme un bon inpasato sonoroIsacoff 2005, cap. 8. E modułar da na tonałità a l'altra rechiede che sto inpasto el staga bon in tute łe tonałità che se uzaIsacoff 2005, 117-123. Ze deventà prioritario el problema de l'intonasion de łe note de ła scała. Se par ła sìngoła tonałità el problema jera stà parsialmente rezolvesto (utiłizando ła scała naturałe o zarliniana o ad intonasion justa, e vari tipi de tenperamento mesotònego), pasar da na tonałità a naltra tanto distante zera par serti strumenti (in partegołar cuełi a tastiera cofà l'organo, el caocénbało e indrioman el pianoforte) un problema inzestibiłe, a manco de introduzer conplegasion costrutive inaudìeIsacoff 2005, cap. 12.

Ła cresente inportanza del pianoforteIsacoff 2005, cap. 13 e de ła pràtega de ła modułasion ga inponesto de łe sołusion de conpromeso: prima l'incordadùra ben tenperada, che ła permeteva de uzar tute łe tonałità ma ła conferiva a onjuna na "sonorità" difarente, e drioman l'introdusion de picołi adatamenti inte l' intonasion de tute łe note calcołai in modo da otenjer che l'otava ła venjise sudividesta in dòdeze semitoni parfetamente conpanji (almanco in łinea teòrega)Isacoff 2005, cap. 9-10 e 13: in sto modo i gravi difeti de intonasion de serte tonałità venjiva reduzesti e distribuìi ecuamente tra tute łe altre, otenjendo 24 tonałità ecuidistanti (una mazor e una minor par onjun dei 12 semitoni de l'otava), da ła stesa sonorità e conponeste de note tute parfetamente soraponibiłi anca se no parfetamente intonae. Sto ùltemo difeto se ga rivełà asetabiłe de fronte al gran vantajo che se ne ga traesto. A ła fin de un proceso che gaveva abrasà el pariodo intra el XVII e il XIX sècoło, se gaveva afermà el tenperamento ecuabiłe, che ancùo sta a fondamento de mùzega osidentałe"[...] tenperamento [ecuabiłe]. El ze un fenomano osidentałe, el rezultado de un partegołar aprocio muzegałe (armònego e łibaramente modułante), abinà al deziderio de sonar strumenti ad intonasion fisa (cofà łe tastiere)", Isacoff 2005, 249. E'l gera anca un paso in pì de slontanamento da ła concesion modałe, in cui un aspeto fondamentałe ze ła coreta intonasion de łe note.

Piłastri de ła scała muzegałe A l'interno de na granda varietà de scałe anca un mucio difarenti tra de łore, ghe ze ełementi ricorenti in scuazi tute, e 'l pì inportante ze ła prezensa de un intarvało priviłejà stretamente conetesto a ła tònega: l'otava (cusì ciamada parchè a l'interno de ła scała diatònega de sete soni ocupa l'otavo posto). Ła nota che sta ad intarvało de otava respeto a ła tònega ła ga frecuensa sonora dopia respeto a ła tònega stesa (raporto 2:1), ła ze considarà ła so repetision a mazor altesa e zenaralmente ła ga l'isteso nomeAgamennone 1991, 94-95 e 104; no ze cusì ad ez. inte'l sistema arabo, in cui note a intarvało de otava porta nomi difarenti, ciò ze probabilmente dovùo al fato che łe scałe arabe ze stae calcołae so ła tastiere dei łaùti: note ad intarvało de otava sta so corde difarenti ed in pozision desconpanja, da cui nomi diversi; Agamennone 1991, 94. Sto intarvało no'l pol comuncue èsar considarà del tuto univarsałe: ad ezenpio i strumenti uzai a Giava e Bali vien acordai co "otave" pì anpie respeto al raporto 2:1Agamennone 1991, 94-95. Inazonta, determinae culture no conose sto intarvało, inte'l senso che el zviłupo de łe mełodie resta senpre in un anbito inferior a l'otavaAgamennone 1991, 94.

Ła baziłarità de l'intarvało de otava ze in acordo co studi sientifeghi che mostra come l'aparato uditivo e nervozo uma sipia predisponesti a formar ła percesion in tałe modo, cioè struturandoła so çicli repetesti de radopi de frecuensa: note a frecuense drioman dopie ze perçepìe cofà ła stesa notaFrova 2006, 273. Ciò ze in rełasion anca co ła strutura fìzega del son (soni armòneghi), che prevede che i primi do armòneghi (cioè fondamentałe e segondo armònego) sia aponto in raporto de frecuensa 1:2. L'aparato percetivo uman ga un altro grado de omozeneità respeto a ła strutura armònega del son, infati insiemi de frequense ben struturai armonegamente (in primis ła voze umana) vien percepìi cofà soni piazévołi, se ła strutura ła ze manco coerente (inarmonisità) ła percesion ricostruise comuncue un son de na serta frecuensa "virtuałe" manco definìo, e se ciò no no ze posibiłe a cauza de na ełevada o totałe inarmonisità, percepimo un son dezartegołà o un rumorFrova 2006, cap. 6-8.