miniatura|Tomà d'Aquin, fondator dël tomism
Ël tomism a l'é la filosofìa e la teologìa ch'a deriva da j'ansegnament ëd Tomà d'Aquin (1225-1274), un dij pì amportant pensator dla Scolàstica medieval. A arpresenta na sìntesi antra la filosofìa d'Aristòtil e la teologìa cristian-a.
Definission Ël tomism a peul esse definì 'me: Un sistema filosòfich e teològich basà an sjë scrit ëd Tomà d'Aquin Na sìntesi antra la rason uman-a e la fede cristian-a Un sistema metafìsich realista ch'a studia l'esse an tant che esse Na tradission inteletual ch'a continua ancor al di d'ancheuj
Stòria
Tomà d'Aquin Nassù a Roccasecca vers ël 1225 A l'é intrà ant l'Órdin dij Predicator A l'ha studià a Paris e a Colònia Mòrt ël 7 mars 1274
Svilup medieval Apress soa mòrt, soe euvre a son ëstàite condanà an part Riabilità dël 1323 e canonisà dël 1325 Dventà la posission ufissial dla Cesa catòlica
Revivaj modern Tomism neoscolàstich: sécol XIX-XX Tomism trassendental: sécol XX Tomism analìtich: sécol XX-XXI
Prinsipi fondamentaj
Armonìa antra fede e rason La fede e la rason a peulo nen contradisse La filosofìa a peul porté a la vrità natural La teologìa a arvela le vrità sopranaturaj
Distinsion antra essensa e esistensa L'essensa a l'é lòn che na còsa a l'é L'esistensa a l'é l'at d'esse Mach an Dé essensa e esistensa a son idèntiche
La teorìa dl'assion Tut lòn ch'a l'é an moviment a deuv esse bogià da cheicòs d'àutr Necessità d'un Prim Motor Imòbil Dé com Càusa Prima
Part dël sistema
Metafìsica Studi dl'esse an tant che esse La teorìa dla sostansa e dj'assident La distinsion antra potensa e at
Epistemologìa La conossensa a ancamin-a dai sens L'antelet a tira fòra le forme da la materia Realism epistemològich
Ética La lege natural com fondament dla moral La serca dla felicità com fin ùltim Le quatr lege: eterna, natural, uman-a, divin-a
Teologìa Le sinch vie për dimostré l'esistensa ëd Dé La natura ëd Dé com Esse Përfet La Trinità e j'atribut divin
Euvre prinsipaj
Summa Theologica Euvra magistral an tre part Trata 'd Dé, l'òm e Crist Métod ëd custion e arsposte
Summa contra Gentiles Apologética dla fede cristian-a Argument acessìbil ai nen chërdent Difèisa dla rason e dla fede
Coment a Aristòtil Anterpretassion cristian-a d'Aristòtil Svilup dël realism aristotélich Fondament dël sistema tomista
Scòle tomiste
Tomism tradissional Continuator medieval e dël Rinassiment Tommaso dë Vio (Cajetan) Francisco Suárez (suarezianism)
Neotomism Papa Leon XIII: Aeterni Patris (1879) Jacques Maritain (1882-1973) Étienne Gilson (1884-1978)
Tomism contemporani Tomism analìtich: John Haldane, Elizabeth Anscombe Tomism esistensial: Cornelio Fabro Tomism stòrich: studi dij test originaj
Anfluensa
Ant la Cesa Catòlica Dotrin-a ofissial fin al Concili Vatican II Ansegnament ant j'università pontificie Formassion dël cler
An filosofìa Anfluensa su Descartes e Leibniz Contribù a la filosofìa dël drit natural Eredità ant ël realism filosòfich
An educassion Sistema educativ dle scòle catòliche Ansegnament dla filosofìa e dla teologìa Métod pedagògich struturà
Concet sentraj
Le sinch vie Dal moviment: ël Prim Motor Da la càusa eficient: la Prima Càusa Da la contigensa: l'Esse Necessari Dai grad ëd përfession: l'Esse Pì Përfet Da l'órdin dël mond: la Granda Anteligensa
La lege natural Partissipassion a la lege eterna Conossùa da la rason natural Fundament dij drit uman
La teorìa dj'universaj Realism moderà J'universaj a esisto ant le còse e ant la ment Distinsion antra essensa e esistensa
Crìtiche
Da le posission moderne Ecess ëd arferiment a Aristòtil Sistema tròp rìgid Mancansa d'atension a la stòria
Da le posission protestante Tròpe concession a la rason uman-a Sot-valutassion dla Grassia Ecess ëd fiducia ant la natura uman-a
Da le posission secular Métod tròp dedutiv Mancansa d'atension a l'esperiensa Sistema sarà e complet
Tomism contemporani
Arnovament Diàlogh con le filosofìe moderne Aplicassion ai problema contemporani Studi stòrich pì precis
Aplicassion An bioética e filosofìa dël drit An epistemologìa e filosofìa dla ment An filosofìa polìtica e social
Vëdde 'dcò Tomà d'Aquin Scolàstica Aristòtil Filosofìa medieval Neotomism
Bibliografìa Tomà d'Aquin, Summa Theologica, 1265-1274 Tomà d'Aquin, Summa contra Gentiles, 1259-1265 Gilson, É., Ël tomism, 1922
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Stòria dla filosofìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI