thumb|right|300px|Lo famós autor interprèt de blues John Lee Hooker
Lo Blues (literalament en occitan blaus. Veire l'etimologia) es una forma de musica vocala e instrumentala basada sus l'utilizacion de la nòta blava e sus un motiu repetitiu que seguís mai que mai una estructura de dotze mesuras. Emergiguèt dins las comunautats africanas dels Estats Units a partir de la musica espirituala, de las cançons de prègas, dels cants cantats pels camps de coton, en ritmar las baladas narativas anglesas o irlandesas. L'utilizacion de la nòta blava e de motius de crida - responsa dins la musica e las paraulas, indican l'origina oèst-africana del blues. Lo blues influencièt mai tard la musica populara americana, e venguèt partida dels genres de ragtime, jazz, bluegrass, rhythm and blues, rock, hip-hop, e cançons pop. Etimologia
Lo tèrme « blues » ven de l'anglés american. Deriva de l'expression « blue devils » que designava al començament del sègle XVII las allucinacions ligadas al delirium tremens. Durant lo sègle XVIII, aquela expression perdiguèt sa referéncia als demònis e foguèt associada als estats de malenconiá, de tristesa, de depression e d'agitacion mentala. Per extension, l'adjectiu « blau » prenguèt pauc a pauc la significativa figurativa de « triste » o « melancolic » en anglés. Aquel sens se renfortiguèt pendent lo sègle XIX amb d'exemples nombroses dins la correspondéncia de personalitats de l'epòca(en) Paul Olivier, The story of the blues, Boston, Northeastern University Press, 1998.. « Blues » se deguèt aplicar als cants dels esclaus negres del Sud dels Estats Units pendent aquel periòde, mas lo primièr usatge clarament atestat d'aquel mot dins aquel sens data solament de 1912(en) Francis Davis, The History of the Blues, New York, Hyperion, 1995.(en) Eric Partridge, A Dictionary of Slang and Unconventional English, Routledge, 2002..
Originas e contèxte istoric
Las originas
Las originas prigondas del blues se tròban dins las culturas musicalas d'Africa Occidentala e Centrala. Aquelas tradicions son basadas sus mai d'un principi d'estructuracion coma la predominança de l'oralitat e de la transmission informala, las formas dialogicas entre un solista e un grop, la concepcion non temperada de la nautor dels sons e una musica indissociabla del còrs, dels gèstes e de la foncion sociala del cant. A la diferéncia de las tradicions musicalas europèas basadas sus la notacion escricha e una certana rigiditat formala, aquelas formas musicalas laissan mai de plaça a la variacion, a l'improvizacion e a l'expression individuala(en) John Miller Chernoff, African Rhythm and African Sensibility, Chicago, University Chicago Press, 1981, 280 p.(en) J. H. Kwabena Nketia, The Music of Africa, W. W. Norton, 1974, 278 p.(en) Gerhard Kubik, Theory of African Music, vol. I e II, Chicago, University of Chicago Press, 2010, 464 p. e 359 p.. Aqueles principis subrevisquèron a l'esclavatge en despièch de de la pèrda de las lengas, dels instruments e dels encastres rituals originals.
En efièch, pendent lo periòde esclavagista dels sègles XVII-XIX, la musica afroamericana compliguèt de foncions essencialas per coordinar lo trabalh collectiu, manténer (o crear) una memòria culturala e exprimir la sofrença e, de còps, la resisténcia. Pasmens, las originas socioeconomicas precisas del blues son pas plenament identificadas(en) Philip V. Bohlman, « Immigrant, folk, and regional music in the twentieth century », dins David Nicholls (dir.), The Cambridge History of American Music, Cambridge, 1999, Cambridge University Press, p. 285.. Las cançons de trabalh (work songs e field hollers) dels trabalhaires poirián èsser considerats coma una forma de protoblues(en) Arnold Shaw, Honkers and Shouters: The Golden Years of Rhythm & Blues, New York, Macmillan Publishing Company, 1978, p. 3.(en) Eileen Southern, The Music of Black Americans, W. W. Norton & Company, 1997, p. 333.. Aquelas cançons, sovent sens mesura, amb lor larga tessitura e lor intonacion liura, permetián l'expression de la subjectivitat individuala dins un encastre collectiu opressiuÈran pas unicament cantadas pels esclaus. Los forçats, e egalament de trabalhaires liures, ne cantavan.. Introduguèron tanben un ligam intim entre votz e emocion, una caracteristica màger del blues. Los spirituals son tanben una autra forma de cant avent probablament participat a la formacion del blues(en) J. H. Kwabena Nketia, « The Study of African and Afro-American Music », Black Perspectives in Music, vol. 1, n° 1, 1978, p. 9.. Son de cants fondamentalament collectius mostrant l'esperança d'una desliurança futura fondada sus de cresenças eissidas d'un sincretisme entre lo cristianisme e lo simbolisme african(en) Arthur L. Evans, The Development of the Negro Spiritual as Choral Art Music by Afro-American Composers: With an Annotated Guide to the Performance of Selected Spirituals, University of Miami, 1972..
L'emergéncia del blues
Après l'abolicion de l'esclavatge en 1865, los negres del Sud se trobèron confrontats a una libertat juridicament reconeguda mas socialament entravada. Las leis Jim Crow, la violéncia raciala e las inegalitats economicas (en particular la miejairiá) mantenguèron una estructura de dominacion sociala, politica e economica. Es probablament dins aquel contèxt que lo blues emergiguèt coma una musica profana e individualizada, se distinguissent pauc a pauc dels spirituals(en) Lawrence W. Levine, Black Culture and Black Consciousness: Afro-American Folk Thought from Slavery to Freedom, Oxford University Press, 1977, p. 223.. En efèit, lo blues promet pas lo salut ; descriu unicament l'existéncia jornadièra e abòrda de tèmas considerats coma tabós o immorals (alcoòl, errància, conflictes amoroses, sexualitat, desillusion). Aquela rompedura foguèt a l'origina de las tensions istoricas entre lo blues e las institucions religiosas, que i vegèron de còps una musica « del monde » opausada a la morala crestiana.
Una primièra innovacion importanta del blues foguèt la centralitat del « ieu ». Per raport als cants anteriors majoritàriament collectius, lo blues afirma una paraula personala, subjectiva e singulara. Aquela individualizacion èra la materializacion de la transformacion de l'èx-esclau que veniá, almens simbolicament, un subjècte autonòm. Lo bluesman es pas un narrator neutre. Es a l'encòp autor, interprèt e personatge. Cada representacion ven aital una reactualizacion del viscut, çò qu'explica la plaça centrala de l'improvizacion e de la variacion.
La region del Dèlta de Mississipí, país agricòla marcat per una pauretat extrèma , aguèt tanben una influéncia fondamentala sus l'aspècte minimalista del blues. En efièch, la manca de mejans favorizèt una estetica despolhada amb una instrumentacion reducha (guitarra, armonica) e d'estructuras armonicas simplas mas un recors acrescut a las tecnicas expressivas (slide, vibrato, distorsion vocala). Lo slide, permetent de lisar entre las nòtas, venguèt lèu un element màger del blues perque permetiá de reproduire las inflexions de la votz umana e d'afortir l'expressivitat emocionala.
La cristallizacion dels estils regionals
A la debuta del sègle XX, lo blues cessèt d'èsser una practica estrictament locala e començèt de s'estructurar en estils regionals diferenciats. Aquelas variantas constituïguèron pas d'escòlas formalas, mas de tradicions estilisticas ligadas a d'espacis geografics, a de condicions socioeconomicas e a de rets de circulacion dels musicians. Una d'aquelas primièras formas, probable la mai influenta, foguèt lo « Delta blues » de la region del Dèlta. Se caracterizava per una fòrta intensitat expressiva, una guitarra ritmica poderosa, sovent en acòrdis dobèrts, l'usatge frequent del slide e una granda libertat ritmica(en) Ted Gioia, Delta Blues: The Life and Times of the Mississippi Masters Who Revolutionized American Music, W. W. Norton, 2009.. Dins lo quadre rural del Dèlta, dominat per las migracions dels trabalhaires sasonièrs, èra jogat dins de quadres informals per un musician sol o en pichon grop. Es aquel estil que foguèt a l'origina dels primièrs bluesmen celèbres coma Charley Patton (1891-1934) o Robert Johnson (1911-1938)(en) John Fahey, Charley Patton, Londres, Studio Vista, 1970.(en) Barry Lea Pearson e Bill McCulloch, Robert Johnson: Lost and Found, Champaign, University of Illinois Press, 2003.(en) Patricia R. Schroeder, Robert Johnson, Mythmaking, and Contemporary American Culture, Champaign, University of Illinois Press, 2004..
En Texas, lo blues adoptèt una textura mai melodica e mai sopla amb un jòc de guitarra generalament mai fluida marcat per l'influéncia del ragtime e per un sens mai afirmat de la linha instrumentala. La dimension narrativa i èra tanben mai importanta. Blind Lemon Jefferson (1893-1929) ne foguèt una de las figuras màgers e contribuïguèt a sa difusion comerciala tre los ans 1920(en) Alan Govenar e Jay F. Brakefield, Deep Ellum and Central Track: Where the Black and White Worlds of Dallas Converged, Denton, University of North Texas Press, 1998.. Dins lo Sud-èst (Carolina del Nòrd, Carolina del Sud, Georgia), se desvolopèt tanben lo « Piedmont blues » que se distinguiguèt per una tecnica de guitarra en picking alternat, pròche del ragtime, balhant una textura mai leugièra e sincopada mostrant d'interaccions mai estrechas amb las tradicions musicalas europèas e americanas(en) Paul du Noyer, The Illustrated Encyclopedia of Music, Londres, Flame Tree Publishing, 2003, p. 169..
Los primièrs enregistraments e lo periòde del « classic blues »
A partir dels ans 1920, los ostaus de disques estatsunidencs identifiquèron un mercat afroamerican especific, designat jol tèrme de « race records »(en) Paul Olivier, Songsters and Saints, Cambridge, Cambridge University Press, 1984, pp. 8-13.. Aquò permetèt l'intrada del blues dins l'industria fonografica. Lo succès de Mamie Smith (1883-1946) foguèt un element màger d'aquela evolucion que permetèt al blues de venir un produch comercial a l'escala nacionala(fr) Giles Oakley (trad. Hubert Galle), Devil's Music : Une histoire du blues, Denoël, 1985, 348 p.. Aquela fasa, principalament portada per de cantairas acompagnées d'orquestras influenciadas pel jazz, ocupa una plaça centrala dins l'istòria del blues. En efièch, o faguèt passar d'una tradicion majoritàriament rurala e masculina, a un genre urban, scenic e professionalizat. Es a l'origina del « classic blues » dels ans 1920 marcat per de figuras coma Ma Rainey (1886-1939) e Bessie Smith (1894-1937)(en) Sandra R. Lieb, Mother of the Blues: A Study of Ma Rainey, University of Massachusetts Press, 1981.(en) Paul Oliver, Bessie Smith, Londres, Cassell, 1959..
La Granda Migracion e l'urbanizacion del blues
Entre 1910 e 1950, l'evolucion del blues foguèt prigondament marcada per las transformacions socialas ligadas a l'industrializacion dels Estats Units e a las migracions intèrnas de las populacions negras del país. En efèit, de 1916 a 1970, de milions de negres estatunidencs quitèron lo Sud per s'installar dins las vilas industrialas del Nòrd e del Midwest (Chicago, Detroit, New York...). Aquò accelerèt la difusion e l'urbanizacion del blues. Favorizèt tanben l'emergéncia d'estils novèls que los musicians, se produsent d'ara enlà dins de bars, de clubs o de grandas salas, deguèron s'adaptar a un novèl environament sonòr. En particular, a Chicago, lo blues se transformèt a causa de l'amplificacion electrica amb l'adopcion de la guitarra electrica, una amplificacion de l'armonica e la formacion de grops puslèu que de performanças sòlo. Lo son venguèt egalament mai poderós e estructurat. Aquel estil es incarnat per d'artistas coma Muddy Waters (1913-1983) e Howlin' Wolf (1910-1976)(en) Jeff Wimble, « "The Noise of Our Living": Richard Wright and Chicago Blues », Humanities, vol. 13, n° 1, 2024, p. 28..