mini|Mann med kosakkhatt pynta med fargane til det ukrainske flagget, den ukrainske opprørshæren og EU-symbol under Euromaidan 2014. Ukrainsk kultur er den materielle og andelege overleveringa til ukrainarar som er blitt danna i løpet av ukrainsk historie. Kulturen er prega av Ukraina si stilling som eit grenseland mellom Russland i aust og Europa i vest. Ukrainarar fører gjerne historia og kulturen sin tilbake til Kyivriket som oppstod på 800-talet.

Sjølv om landet ofte har kjempa for å verna om sjølvstendet sitt, har folket halde på dei kulturelle overleveringane sine og er stolte av den betydelege kulturelle arva si. Talrike forfattarar har bidratt til litteraturhistoria i landet, som Taras Sjevtsjenko og Ivan Franko. Den ukrainske kulturen har opplevd ein betydeleg gjenvokster sidan landet fekk sjølvstende i 1991.

Tradisjonell husflid, broderi og bygdearkitektur er avgjerande for ukrainsk kultur. Elementa i desse verka har ofte blitt fastlagde av ressursane som var tilgjengelege på den tida. Den sterke tradisjonen i landet for folkekunst og broderi har fortsett til i dag, og ukrainsk broderi blir ofte sett på som ei kunstform i seg sjølv.

Ukrainske skikkar er sterkt påverka av ortodoks kristendom og av tradisjonane frå slavisk folketru. Ukrainsk kultur har hatt stor innverknad frå andre austslaviske kulturar som russisk og kviterussisk kultur. Sovjettida sameinte kulturane til mange ubeslekta nasjonar med eit felles språk og førte til at mange av dei sosialistiske republikkane tileigna seg ein felles kultur og identitet.

mini|Menn og kvinner med vysjyvanka og ukrainske flagg under den ukrainske sjølvstendedagen i Kyiv i 2019.

Den ukrainske kulturen har måtta overvinna ei rekkje hindringar for å overleva og halda på originaliteten sin, sidan utanlandske makter og rike som har styrt over landet og folket der ofte implementerte politikk retta mot å assimilera den ukrainske befolkninga i si eiga befolkning, i tillegg til å prøva å utrydda og reinska element av kulturen. Til dømes utgjorde russifiseringspolitikken som fyrst byrja på 1700-talet betydelege hindringar for utviklinga av kulturen.

Medan Ukraina har omfamna moderniteten, har det òg blitt verande eit svært tradisjonelt land, der det å halda på visse skikkar spelar ei sentral rolle i kulturen til landet. Mange viktige ukrainske høgtider og hendingar er baserte på den gamle julianske kalenderen og skil seg derfor frå dei gregorianske motstykka sine. Desse omfattar jul og nyttår, som begge har stor tyding i ukrainsk kultur.

Nasjonalsymbol

Ukrainske nasjonalsymbol omfattar det ukrainske flagget med to vassrette striper i nasjonalfargane gult og blått, riksvåpenet med eit tretakka spyd og nasjonalsongen «Sjtsje ne vmerla Ukrainy». Flagget blei teke i bruk av revolusjonære i 1848 som ønskte å lausriva vestdelen av landet frå Austerrike-Ungarn. Spydet var eit gammalt symbol for Kyivriket som blei teke i bruk som nasjonalsymbol då Ukraina erklærte sjølvstende i 1918. Nasjonalsongen blei utvikla på 1800-talet, og blei offiselt teken i bruk som nasjonalsong i 1992.

Historie alt=Gold ornament of the Scythian era discovered at Tovsta Mohyla|mini|Gullsmykke frå Tovsta Mohyla (4. hundreåret f.Kr.) mini|Interiør frå Heilage Sofia-domkyrkja i Kyiv.

Ukrainsk kultur omfattar dei materielle og åndelege verdiane som har utvikla seg på ukrainsk territorium gjennom tusenåra. Ho byggjer på eit lagdelt historisk underlag - frå førhistoriske neolittiske og steppe-tradisjonar gjennom det mellomalderlege Kyivriket, som med Kiyv som sentrum blei ein formativ stad for lesekunne, liturgi og kyrkjearkitektur. Kulturen har kontinuerleg blitt omforma av lokal folkeleg praksis og utveksling med andre kulturar. Familien og det religiøse livet er framleis viktige sosiale søyler; tradisjonelle uttrykksformer som broderte klede (vyshyvanka), rituelle egg (pysanky), folkesong, dans og munnleg forteljing (kazka) er integrert i felles identitet og seremoniar. Folklore har inspirert litterær, musikalsk og visuel kunst, og held fram som levande praksis og museumsmateriale. Han informerer både regionale skikkar og landsomfattande kulturelle gjenoppbyggingsrørsler.

Dei eldste kulturartefaktane i området som no er Ukraina kan sporast til dekorerte mammutstøyttenter frå neandertalartida. Seinare produserte nomadiske stammar sør i landet på 400-talet f.Kr., som skytarane, fint tilverka gullornament som brystsmykke funne i Tovsta Mohyla-hola.

Moderne ukrainsk kultur blir rekna som ein etterfølgjar av det gamle Kyivriket, med sentrum i Kyiv, og av Kongeriket Galicia–Volhynia. Ukrainarar reknar begge som sine historiske forløparar. Den ukrainske historikeren Mykhailo Hrushevsky refererte til Ukraina som Ukraina-Russland, og understreker at Ukraina har eit historisk krav på det gamle Kyivriket.

Gjennom hundreåra har ukrainsk kultur teke til seg og omforma påverknadar frå konkurrerande statsdanningar og rike medan han har halde på distinkte regionelle tradisjonar. Kontakt med det polsk-litauiske samveldet, Austerrike-Ungarn, Det russiske imperiet og seinare Sovjetunionen forma politiske institusjonar, utdanning, religiøst liv og kunstnariske uttrykk. På same tid verka større bysenter som Lviv, Odesa og Kharkiv som sentrum for handel, publisering, lærdom og kunst. Denne lagdelte historiske erfaringa bidrog til ei vidtrangerande kulturell arv som har stått bak viktige figurar innan litteratur, filosofi, kunst, musikk, vitskap og film. Nokre av desse er diktaren Taras Sjevtsjenko, som skapte det moderne ukrainske litterære språket og eit nasjonalt medvit, forfattaren og tenkjaren Ivan Franko; diktaren og dramatikaren Lesia Ukrajinka; filosofen Hryhorii Skovoroda; avant-garde-kunstnarar som Kasimir Malevitsj og Oleksandra Ekster; filmregissøren Aleksandr Dovsjenko og vitskapsfolk og oppfinnarar med internasjonal tyding som Volodymyr Vernadskij, Igor Sikorsky og Sergej Koroljov.

Sjølv om Ukraina ofte har stridd for å halda på sjølvstendet sitt, har folket halde på og vore stolte av kulturarva si. Ukraina gjekk særleg gjennom ei kulturell gjenoppvekking etter at landet fekk sjølvstende i 1991.

Språk Hovudspråket til ukrainarar er ukrainsk. Mange ukrainarar snakkar også russisk, og rundt 30 % har det som morsmål. Ukrainsk utvikla seg frå gammalaustslavisk som blei tala i Kyivriket, og tidlege former av det var kjende som rutensk. Det blei fyrst utvikla ei litterær form av språket på slutten av 1700-talet.

Religion mini|Ukrainsk gresk-katolsk prosesjon

Ukrainske stammar følgde heidenske skikkar fram til kristendommen blei innført mot slutten av det fyrste tusenåret. Omvendinga til kristendommen er knytt til helgenen prinsesse Olga, som blei døypt i Konstantinopel på 950-talet. Barnebarnet hennar Vladimir den store døypte seinare folket sitt i Dnjepr.

Ortodoks, orientalsk katolsk og romersk-katolsk kristendom er dei tre viktigaste formene. Den ukrainske ortodokse kyrkja er det største kyrkjesamfunnet i landet.Ukraine Culture. Ukraine People. Education. Religion Den ukrainske gresk-katolske kyrkja er den nest største, og følgjer bysantinske ritar, men er ei særkyrkje innan den katolske kyrkja. I tillegg finst det etniske minoritetar som har andre religionar, som muslimske krimtatarar og jødar som følgjer ulike tradisjonar, mellom anna karaisme.

Etter at Sovjetunionen fall har det vore ein auke i protestantiske kyrkjelydar blant ukrainarar. Rodnovery, ein nyheidensk slavisk religion, har også vokse.Adrian Ivakhiv. In Search of Deeper Identities: Neopaganism and Native Faith in Contemporary Ukraine. Nova Religio, 2005.

Folklore Ukrainsk folklore omfattar tradisjonell tru, skikkar, forteljande sjangrar, musikk og dans som utvikla seg i Ukraina og blant etniske ukrainarar. Opphava til folkloren inkluderer eit tidleg pan-slavisk lag av mytologi og ritual som eksisterte saman med seinare, regionalt spesifikke kulturelle utviklingar. Folklore har spelt ei sentrale rolle i kulturell identifisering og kontinuitet, særleg der eksterne politiske eller kulturelle trykk trugar lokal praksis.

Lag og regional variasjon Folkloren i Ukraina blir ofte skildra som stratifisert eller lagdelt. Det eldste laget er eit pan-slavisk substrat som er delt med andre slaviske folkeslag; over dette ligg tradisjonar som er felles for austslavarane; og over desse er former og vanar som er karakteristiske for Ukraina. Lokale og regionale grupper - som eksempel bojkos, hutsul, lemkos, podoliane, dei historiske kosakkane og rutenarane - bidrar med karakteristiske motiv, repertoar og rituelle former.

Skikkar og riter Tradisjonelle skikkar er organisert rundt to hovudrytmar: Jordbrukskalendaren og livssyklusen til menneske. Sesongmessige og fruktbarheitsritar har samband med planting, gjeting, hausting og årstidsfeiringar. Ritar knytte til livssyklusen er knytte til fødsel, ekteskap og gravferdsseremoniar. Mange skikkar omfattar songar, dansar, messing og prosesjons- eller dramatiske element. Gjennom historia har før-kristne ritual og kristne tradisjonar kome saman og danna hybride skikkar. Under det sovjetiske styret blei nokre folkeskikkar motarbeidde eller omforma. Etter sovjettida har mange slike ritar gått gjennom ei gjenoppliving.

Høgtider og feiringar mini|Juleikon av hyrdingane ved krybba. Frå samlinga til Ivan Hontsjar Museum. Ukjend kunstnar, ca. 1670. Sosiale samkome som vetsjornytsi har ei lang historie i ukrainsk kultur, og det same gjer tradisjonelle høgtidar som Ivan Kupala-dagen, maslenitsa, koljaduvannja og malanka, der folk samlar seg i store grupper.

Bryllaup Tradisjonelle ukrainske bryllaupsfeiringar har mange ritual som involverer musikk og dans, drikking og eting, og samlingar av folk. Bryllaupet består av tre separate delar som kan vara i dagar eller til og med veker. Først er det ei truloving, deretter ein vigselsseremoni, og så følgjer ei stor feiring. Trulovinga inneber at brudgommen går til brura sine foreldre for å forhandla om «løysepengar» eller ein brurepris han vil betala for bruda og for å be om signinga deira. Det finst mange soger i ukrainsk folkeminne om ei brur som blir stolen utan at brudgommen betaler løysepengar. Ofte er den stolne brura ein villig deltakar, og paret stikk av utan løyvet til foreldra. Eventuelt kan brura avslå eit tilbod om ekteskap, i så fall er det vanleg at foreldra møter brudgommen ved døra med eit graskar for å formidla bodskapen. Etter at dei har komme til semje, finn det offisielle bryllaupet stad i ei kyrkje, ofte i ein gruppeseremoni med andre par. Deretter følgjer ei feiring heime med heile samfunnet som deltar.

Musikk og dans Musikk og dans er kjernekomponentar av ukrainsk folkloreuttrykk. Songtypar er rituelle songar (som carolar og kupalasongar), innhaustings- og bryllaupssongar, historiske og narrative songar og lyriske songar som tek for seg familie, sosiale roller og kjærleik. Songtekstane inneheld ofte symbolske bilde : Fuglar, særskilde tre og planter har ofte ei spesiell tilknytt tyding. Dansetradisjonane er stort sett felles og er ofte ringforma; nokre koreografiar utvikla seg til iscenesette virtuose dansar utførte av profesjonelle ensemble. Folketonar og -dansar påverka nasjonale komponistar og arrangørar på slutten av 1800- og byrjinga av 1900-talet, inkludert Mykola Lysenko, Mykola Leontovytsj og Kyrylo Stetsenko; dei blei òg samla saman og tilverka av vitjande komponistar som Peter Tsjaikovskij, Nikolaj Rimskij-Korsakov og Sergej Rakhmaninov er blant dei som nytta ukrainsk tonemateriale.

Folkesoger Ukrainske eventyr (казка, kazka) og andre former for fortelljng inkluderer dyrehistorier, moralske liknelsar og episodar som speglar landbruks- og heimelivet. Dei felles motiva er avleidde frå pan-slaviske forteljingstradisjonar og har særskilde regionale element. Forteljingane er blitt overførte munnleg og gjennom seinare trykte og illustrerte utgjevingar, og dei er blitt brukte som kjeldemateriale for animasjon og barnelitteratur.

Litteratur