mini|Rumenske folkedansar nummer 2, 5 og 6, framført av Advent Chamber Orchestra. mini|Kvartett nr. 2 op. 17, andre sats. Framført av The Carmel Quartet.
Béla Bartók (), fullstendig ungarsk namn Bartók Béla Viktor János, var ein ungarsk komponist og pianist. Han var ein leiande komponist på 1900-talet, og er saman med Liszt rekna som Ungarns største komponistar. Bartók høyrer til modernismen, men samla og fann inspirasjon i folkemusikk, og er rekna som ein av grunnleggjarane av etnomusikologi.
Liv og virke Béla Bartók var fødd i Nagyszentmiklós i Banatregionen i kongedømet Ungarn som var del av Austerrike-Ungarn, no Sânnicolau Mare i Romania. Faren stamma frå lågare ungarsk adel, mora var ungarar med tysk morsmål. Béla viste tidleg musikalsk talent, og fekk pianoundervisning av mora.
Faren døydde då han var fem, og familien flytta først til Nagyszőlős (no Vynohradiv i Ukraina) og deretter Pozsony (no Bratislava i Slovakia). Det var her Béla Bartók heldt sin første konsert, elleve år gammal. Konserten, som mellom anna inneheldt eigenkomponerte stykke, fekk ei varm kritisk mottaking, og László Erkel tok imot Bartók som elev.
I 1900 byrja Bartók å studere ved musikkonservatoriet i Budapest, og etter 8 år vart han professor der. Han gifta seg med ein av elevane sine, og paret fekk ein son. Han skilde seg frå kona Marta i 1923, nokre år etter den første store suksessen sin, operaen Riddar Blåskjegg.
Bartok var svært interessert i folkemusikk og han vigde ein stor del av livet sitt til å studere den ungarske og rumenske musikktradisjonen. Han samla og gav ut om lag 2000 folkemelodiar. Bartok sin eigen musikk hadde òg sterk innverknad frå harmonikk og særskilde rytmar i folkemusikken.
I 1940 utvandra han til USA frå Ungarn, og slo seg ned i New York. I løpet av tida i Amerika, trass i dårleg helse og økonomi, skreiv Bartók det mest vidkjende verket sitt Konsert for orkester.
Verk
Sceniske verk
1911: Ridder Blåskjeggs borg. Opera i ei akt, urframført 1918 1914–1916: Treprinsen. Ballett, urframført 1917 1918–1919: Den mirakuløse mandarin. Ballett, urfamført 1926
Orkesterverk
1905: 2 suitar 1923: Dansesuite 1936: Musikk for strengeinstrument, slagverk og celesta 1939: Divertimento for strykeorkester 1943: Konsert for orkester
Konsertar
1905: Rapsodi for klaver og orkester 1907–1908: Fiolinkonsert, urframført 1958 1926: 1. klaverkonsert 1928–1929: 1. rapsodi for fiolin og orkester 1930—1931: 2. klaverkonsert 1935: 2. rapsodi for fiolin og orkester 1937–1938: Fiolinkonsert 1945: 3. klaverkonsert 1945: Bratsjkonsert
Kammermusikk
1908: 1. strykekvartett 1917: 2. strykekvartett 1921: 1. sonate for fiolin og klaver 1922: 2. sonate for fiolin og klaver 1927: 3. strykekvartett 1928: 4. strykekvartett 1928: 2 rapsodiar for fiolin og klaver 1931: 44 duettar for to fiolinar 1934: 5. strykekvartett 1937: Sonate for 2 klaver og slagverk 1938: Contrasts for fiolin, klarinett og klaver 1939: 6. strykekvartett 1944: Sonate for fiolin solo
Klaververk 1908: 14 Bagateller 1908: Für Kinder. 85 stykke etter ungarske og slovakiske songar 1911: Allegro barbaro 1913: 18 lette stykke 1915: 6 rumenske folkedansar 1915: Sonatine 1926: 9 små klaverstykke 1926: Im Freien (Szabadban) 1926: Sonate 1926–1937: Mikrokosmos. 153 stykke
Vokalverk
1912: Fire gamle ungarske folkesongar for blanda kor 1930: Cantata profana for dobbelkor, soli og orkester 1935: Frå gamle dagar for trestemt blanda kor
Kjelder Denne artikkelen bygger på «Béla Bartók» frå , den 18. oktober 2013. oppgav desse kjeldene: Bayley, Amanda. 2001. Cambridge Companion to Bartók. Cambridge Companions to Music. Cambridge and New York: Cambridge University Press. Móser, Zoltán. 2006a. «Szavak, feliratok, kivonatok». de Toth, June. 1999. «Béla Bartók: A Biography». Bela Bartok Biography Liner notes to Béla Bartók: Complete Piano Works 7-CD set, Eroica Classical Recordings
Bakgrunnsstoff
Kategori:Moderne komponistar Kategori:Ungarske komponistar Kategori:Døde av leukemi Kategori:Komponistar frå 1900-talet