Самоубиство — чин на намерно предизвикување на сопствената смрт. Факторите кои го предизвикуваат најчесто ги вклучуваат душевни болести како што се депресија, биполарно растројство, шизофренија, злоупотреба на супстанции, вклучувајќи алкохолизам и употреба на бензодиазепин. Други самоубиства вклучуваат импулсивни дејства поради стрес, како што се финансиски тешкотии, проблеми со врски или малтретирање. Оние кои претходно се обиделе да извршат самоубиство, се изложени на поголем ризик за идните обиди. Напорите за спречување на самоубиството вклучуваат ограничување на пристапот до методи на самоубиство, како огнено оружје, дрога и отрови, третман на менталните нарушувања и злоупотребата на супстанции, правилно известување за самоубиство во медиумите и подобрување на економските услови. Иако постојат кризни линии, има малку докази за нивната делотворност.
Најчесто користениот метод на самоубиство варира помеѓу земјите и е делумно поврзан со достапноста на ефективни средства. Заеднички методи вклучуваат бесење, труење со пестициди и со огнено оружје. Самоубиството резултирало со 828.000 смртни случаи на глобално ниво во 2015 година (зголемување од 712.000 смртни случаи во 1990 година). Според овие податоци, самоубиството е десетта водечка причина за смрт во светот.
Околу 0,5% до 1,4% од луѓето умираат од самоубиство, околу 12 на 100.000 лица годишно. Три четвртини од самоубиствата се појавуваат во земјите во развој. Стапките на извршени самоубиства се генерално повисоки кај мажите отколку кај жените, кои се движат од 1,5 пати повеќе во земјите во развој до 3,5 пати во развиените земји. Самоубиството е најчесто кај оние на возраст над 70 години. Сепак, во одредени земји оние на возраст меѓу 15 и 30 се со најголем ризик. Европа имала највисоки стапки на самоубиство по региони во 2015 година. Секоја година се проценува дека има 10 до 20 милиони нефатални обиди за самоубиства. Нефаталните обиди за самоубиство може да доведат до повреда и долгорочни хендикепи. Во западниот свет, обидите се почести кај младите луѓе и жените.
Погледите за самоубиство биле под влијание на широки егзистенцијални теми како што се религијата, честа и смислата на животот. Аврамските религии традиционално го сметаат самоубиството за навреда кон Бога поради верувањето во светоста на животот. За време на ерата на самураите во Јапонија, формата на самоубиство била позната како сепуку, и истата била почитувана како средство за признавање на неуспех или како форма на протест. Сати претставувала пракса која била забранета од Британска Индија, според која пракса од индиската вдовица се очекувало или да се самоубие по погребот на нејзиниот сопруг, или доброволно или под притисок од нејзиното семејство и општество. Самоубиството и обидот за самоубиство, додека претходно биле нелегални, денес не се во поголемиот дел од западните земји. Во многу земји се смета за кривично дело. Во XX и XXI век, самоубиство се користело во ретки прилики како форма на протест, а камиказите и самоубиствените бомбашки напади се користеле како воена или терористичка тактика.
Дефиниција
Самоубиството, познато и како завршено самоубиство, е „чин на земање на сопствениот живот“. Обидот за самоубиство или нефатално самоубиствено однесување е самоповредување со желбата да се стави крај на животот, кој не резултира со смрт. Асистирано самоубиство е кога еден поединец му помага на друг индиректно да ја спроведе сопствената смрт преку давање на совети или некои средства до неговиот крај. Ова е спротивно на евтаназијата, кога друго лице презема поактивна улога во смртта на една личност. Кај самоубиствените идеи се мисли за крај на животот, но не преземаат никакви активни напори за тоа. Во убиство-самоубиство, поединецот има за цел да го одзема животот на другите во исто време. Посебен случај на ова е проширеното самоубиство, каде што убиството е мотивирано со тоа што ги гледа убиените лица како продолжување на сопственото.
Фактори
Фактори кои влијаат на ризикот од самоубиство вклучуваат ментални нарушувања, злоупотреба на дрога, психолошки состојби, културни, семејни и социјални ситуации и генетика. Менталните нарушувања и злоупотребата на супстанции честопати коегзистираат. Други фактори на ризик вклучуваат претходен обид за самоубиство, достапност на средства за одземање живот, семејна историја на самоубиство или присуство на трауматска повреда на мозокот. На пример, стапките на самоубиства се поголеми кај домаќинствата со огнено оружје од оние без нив.
Социо-економските проблеми како што се невработеноста, сиромаштијата, бездомништвото и дискриминацијата можат да предизвикаат самоубиствони мисли. Околу 15-40% од луѓето оставаат белешка пред самоубиството. Воените ветерани имаат поголем ризик од самоубиство, делумно поради повисоките стапки на ментална болест, како што се посттрауматското стресно нарушување и физичките здравствени проблеми поврзани со војната. Се смета дека генетиката е помеѓу 38% и 55% од самоубиствените однесувања.
Ментални нарушувања
Менталните нарушувања често се присутни за време на самоубиството со проценки кои се движат од 27% до повеќе од 90%. Во Азија, стапките на ментални нарушувања се пониски отколку во западните земји. Од оние кои биле примени во психијатриска единица, нивниот животен ризик од самоубиство е околу 8,6%. Половина од сите луѓе кои умираат со самоубиство може да имаат големо депресивно нарушување; имајќи го ова или едно од другите нарушувања на расположението како што е биполарното нарушување, го зголемува ризикот од самоубиство до 20 пати. Други состојби вклучуваат шизофренија (14%), нарушувања на личноста (8%), биполарно растројство, опсесивно компулсивно нарушување, и посттрауматско стресно нарушување.
Други проценуваат дека кај околу половина од луѓето кои изавршиле самоубиство, може да биде дијагностицирано граничното растројство на личноста. Околу 5% од луѓето со шизофренија умираат од самоубиство.. Нарушувањата во исхраната се уште една состојба со висок ризик.
Во приближно 80% од извршените самоубиства, поединецот го посетил лекарот во текот на годината пред нивната смрт, вклучувајќи 45% во претходниот месец. Околу 25-40% од оние кои изавршиле самоубиство имале контакт со службите за ментално здравје во претходната година. Антидепресивите на типот на SSRI го зголемуваат ризикот од самоубиство кај децата, но не го менуваат ризикот кај возрасните.
Претходни обиди и самоповредување
Претходна историја на обиди за самоубиство е најточен индикатор за изавршено самоубиство. Околу 20% од самоубиствата имале претходен обид за самоубиство, а за оние кои се обиделе да извршат самоубиство, 1% изавршиле самоубиство во рок од една година, а повеќе од 5% умираат од самоубиство во рок од 10 години. Повеќето кои се самоповредуваат не се изложени на висок ризик од самоубиство. Некои што се самоповредуваат, сепак, сè уште го завршуваат својот живот со самоубиство, а ризикот за самоповредување и самоубиство може да се преклопува
Злоупотреба на супстанции
Злоупотребата на супстанции е втор најчест фактор на ризик за самоубиство по голема депресија и биполарно растројство. И двете хронични супстанции на злоупотреба, како и акутната интоксикација се поврзани. Кога се комбинираат со лична тага и жалост, ризикот е дополнително зголемен. Злоупотребата на супстанцијата е исто така поврзано со нарушувања во менталното здравје.
Повеќето луѓе се под дејство на седативно-хипнотични лекови (како што се алкохол или бензодиазепини), кога умираат со самоубиство, со алкохолизам присутен помеѓу 15% и 61% од случаите. Употребата на пропишаните бензодиазепини се асоцира со зголемена стапка на обид и изавршено самоубиство. Земјите кои имаат повисоки стапки на употреба на алкохол исто така, имаат повисоки стапки на самоубиство. Околу 2,2-3,4% од оние кои биле третирани за алкохоличари во одреден момент од нивниот живот умираат со самоубиство. Алкохоличарите кои се обидуваат да се самоубиваат обично се мажи, постари и се обидуваат да си ги одземат своите животи поради своето минато. Помеѓу 3 и 35% од смртните случаи кај оние кои употребуваат хероин се должат на самоубиство (приближно четиринаесет пати поголемо од оние кои не ги користат). Кај адолесцентите кои злоупотребуваат алкохол, невролошките и психолошките дисфункции можат да придонесат за зголемен ризик од самоубиство.
Злоупотребата на кокаин и метамфетамин има висока корелација со самоубиството. Кај оние кои користат кокаин, ризикот е најголем за време на обидот за прекинување. Оние што употребувале инхаланти, исто така, имаат значителен ризик со околу 20% обид за самоубиство во одреден момент. Цигарите за пушење се поврзани со ризик од самоубиство. Има малку докази за тоа зошто постои оваа поврзаност; сепак, се претпоставува дека оние кои се предиспонирани за пушење исто така се предиспонирани за самоубиство, бидејќи пушењето предизвикува здравствени проблеми кои последователно ги тера луѓето да го завршат својот живот и бидејќи пушењето влијае на мозокот предизвикувајќи склоност кон самоубиство. Сепак, канабисот не изгледа ризичен за да доведе до самоубиство.
Проблем со коцкање
Проблемот со коцкањето е поврзан со зголемени самоубиствони идеи и обиди во споредба со населението. Помеѓу 12 и 24% патолошки коцкари се обидуваат да извршат самоубиство. Стапката на самоубиство кај нивните сопружници е трипати поголема од онаа на општата популација. Други фактори кои го зголемуваат ризикот кај проблематичните коцкари вклучуваат ментална болест, злоупотреба на алкохол и дрога.
Медицински услови
Постои поврзаност меѓу самоубиство и физички здравствени проблеми, како што се хронична болка, трауматска повреда на мозокот, рак, бубрежна инсуфициенција (потребна е хемодијализа), ХИВ и системски лупус еритематозус. Дијагнозата на рак приближно двојно го зголемува ризикот од самоубиство. Кај лица со повеќе од една медицинска болест, ризикот е особено висок. Во Јапонија здравствените проблеми се наведени како основно оправдување за самоубиство.
Пореметувања во спиењето како што се несоница и апнеја при спиење се ризични фактори за депресија и самоубиство. Во некои случаи нарушувањата на спиењето може да бидат фактор на ризик независно од депресијата. Голем број други медицински состојби може да се појават со симптоми слични на нарушувања на расположението, вклучувајќи хипотироидизам, алцхајмерова болест, мозочни тумори, системски лупус еритематозус и негативни ефекти од голем број лекови (како што се бета блокатори и стероиди).
Психосоцијални состојби
Голем број психолошки состојби го зголемуваат ризикот од самоубиство, вклучувајќи: безнадежност, губење задоволство во животот, депресија и вознемиреност. Лошата способност да се решат проблемите, губењето способности што некогаш се користеле и слабата импулсна контрола исто така играат улога. Често луѓето кои извршуваат самоубиство се сметаат недоволно потребни за општеството во кое живеат.. Самоубиството во кое причината е дека лицето чувствува дека не се дел од општеството е познато како егоистично самоубиство. Стапките на самоубиство се смета дека се намалуваат околу Божиќ. Една студија, сепак, покажала дека ризикот може да биде поголем за мажите на нивниот роденден.
Неодамнешните животни стресови, како што се губење на член на семејството или пријател, губење на работа или социјална изолација (како што се живеење сами), го зголемуваат ризикот. Оние кои никогаш не се во брак исто така се изложени на поголем ризик. Религиозноста може да го намали ризикот од самоубиство. Ова е припишано на негативниот став што многу религии го преземаат против самоубиството и на поголемата поврзаност што може да ја даде религијата. Муслиманите имаат пониска стапка на самоубиство; сепак податоците што го поддржуваат ова не се силни. Се чини дека не постои разлика во стапките на обиди за самоубиства. Младите жени на Блискиот Исток можеби имаат повисоки стапки.