Каменоломка () — најголем род во семејството на каменоломките (Saxifragaceae), со околу 473 видови цветни растенија Научното име saxifraga се совпаѓа со македонското, од латинските („карпа“ или „камен“) + („крши, ломи“). Се смета дека ова име доаѓа од употребата на растенијата за лекување на бубрежен камен, а не од способноста на крши камења на теренот кајшто живее.
Опис
Највеќето каменоломки се мали повеќегодишни, двегодишни (на пр. S. adscendens) или едногодишни (на пр. S. tridactylites) тревести растенија чии листови растат близу земјата и често се розетни, со помалку или повеќе назабени рабови; може да бидат сочни, игловидни или влакнести, што го смалува испарувањето.
Соцветието (или китките од единечни цветови) се издига на врвот од растението, на голи дршки. Малите двополови цветови се со ѕвездест облик, имаат по венечни и чашкини ливчиња и обично се бели, но црвени или жотли кај некој видови. Прашниците, обично 10 (ретко 8) се вметнати во спојот на цветното цевче и ѕидот на плодникот, при што нишките се шилести или палчести. Вирее во тундренски екосистеми.
Таксономија
Родот опфаќа околу 473 видови. Поранешниот монотипен род Saxifragella е припоен кон Saxifraga. Родот Saxifragopsis (јагодовите каменоломки) порано се вбројувал во Saxifraga.
Поделба
Според молекуларните филогенетски проучувања, каменоломките се делат на 13 отсеци со 9 подотсеци. Некои видови каменоломки денес се одвоени во родот малоцветни каменоломки (Micranthes).Flora of China
Тринаесетте отсеци (со подотсеците) се: Irregulares Saxifragella Pseudocymbalaria Bronchiales Ciliatae Cymbalaria Cotylea Gymnopera Mesogyne Trachyphyllum Ligulatae Porphyrion Squarrosae Mutatae Oppositifoliae Florulentae Kabschia Saxifraga Tridactylites Androsaceae Arachnoideae Saxifraga
Видови
Постојат 473 признаени видови на каменоломка.
Во Македонија Во Македонија е застапени 20 видови на каменоломка.
Saxifraga adscendens — придигната каменоломка Saxifraga aizoides — жолта каменоломка Saxifraga androsacea — штитничеста каменоломка Saxifraga bryoides — мовеста каменоломка Saxifraga bulbifera — луковичеста каменоломка Saxifraga carpetana — карпетанска каменоломка Saxifraga exarata — набраздена каменоломка Saxifraga federici-augusti — фридрихавгустова каменоломка Saxifraga glabella — гола каменоломка Saxifraga hederacea — бршленолисна каменоломка Saxifraga karadzicensis — караџичка каменоломка Saxifraga marginata — обрабена каменоломка Saxifraga moschata — мошусна каменоломка Saxifraga oppositifolia — спротивнолисна каменоломка Saxifraga paniculata — метличеста каменоломка Saxifraga pedemontana — пиемонтска каменоломка Saxifraga rotundifolia — тркалезнолисна каменоломка Saxifraga scardica — шарска каменоломка Saxifraga sempervivum — чуваркуќеста каменоломка Saxifraga tridactylites — трипрстеста каменоломка
Екологија
Каменоломките се типични жители на арктичко–алпски екосистеми, и речиси никогаш не се среќаваат вон умерените краишта на северната полутопка; највеќето виреат на субарктичка клима. Добар дел од видовите растат на леднички живеалишта, како што се двоцветната каменоломка (S. biflora) која се среќава на 4000 м.н.в. на Алпите, или пак источногренландската каменоломка (S. nathorstii). Овој род изобилува и на источните и западните шикари и ливади на Хималаите. Иако архетипната каменоломка е мало растение меѓу карпи високо на планина, многу видови не се среќаваат во такво живеалиште и се поголеми (иако сепак нежни) растенија во влажни ливади.
Разни видови каменоломки се храна за гасеници на некои пеперутки и молци како малиот аполон (Parnassius phoebus).
Одгледување Многу видови и сорти на каменоломки се одгледуваат како украсни градинарски растенија, особено како приземни или перничести растенија во карпести и алпски градини. На многу од нив им треба алкална или неутрална почва за да успеат.
Како украсно растение често се одгледува лондонската каменоломка (S. × urbium), хибрид од сенкољубивата (S. umbrosa) и лопатчестата каменоломка (S. spathularis). Друг хортикултурен хибрид е Робертсоновата каменоломка (S. × geum), добиен во бубрежестата (S. hirsuta) и сенкољубивата каменоломка. Во градинарството се застапени и некои диви видови. Најголемата збирка на каменоломки во Британија се наоѓа во Ботаничката градина на Кембричкиот универзитет.
Употреба Листовите на некои видови каменоломки како ползечката (S. stolonifera) и пенсилванската каменоломка S. pensylvanica, се јадливи. Првоспоменатата се јаде во Кореја и Јапонија. Цветовите на спротивнолисната каменоломка (S. oppositifolia) се јадат Нунавут, Канада, а од листовите и дршките се прави чај.Official Flower of Nunavut, Nunavut, Canada
Извесни видови се застапени во народната медицина — ползечката каменоломка во Источна Азија, а тркалезнолисната каменоломка (S. rotundifolia) во Европа.
Два вида каменоломки служат како обележја:
Нунавут, Канада — спротивнолисна каменоломка Грофовија Лондондери, Северна Ирска — спротивнолисна каменоломкаCounty flowers in Britain www.plantlife.org.uk Цукуба, Јапонија — ползечка каменоломка, облик „хошизаки“ (S. stolonifera Curtis f. aptera)
Белешки
Наводи
Библиографија
Книги
Статии
Мрежни места
Флори , in Flora of China online vol. 8 see also PDF
Надворешни врски
Категорија:Градинарски растенија Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј