десно|мини| Старата пошта во Белград десно|мини|200x200пкс| Соборниот храм во Ниш десно|мини|200x200пкс| Катедрална црква во Сараево Под современ српско-византиски стил, неовизантискиот или српскиот национален стил се подразбира стил во српската архитектура од крајот на 19 век и почетокот на 20 век, кој е направен по примерот на средновековната српско-византиска школа. Стилот бил дел од меѓународното движење во архитектурата познато како неовизантиски стил.

Временски и просторен период десно|мини|200x200пкс| Црквата Свети Спиридон во Трст Современиот српско-византиски стил бил присутен во српската архитектура од 1870-тите до средината на 20 век, а е поврзан со источниот дел на поранешното Кралство Југославија, особено со Централна Србија. Примерите во западниот дел на Кралството Југославија се поретки и главно се поврзани со поединечни примери на црковна архитектура на Српската православна црква. Покрај тоа, постојат примери поврзани со Србите кои се иселиле, како што е црквата Свети Спиридон во Трст. Попрецизното формирање на српско-византискиот стил доаѓа по теренските истражувања на српските средновековни манастири спроведени од Михаило Валтровиќ и Драгутин Милутиновиќ.

Карактеристики десно|мини|200x200пкс| Српската православна црква Свето Преображение во Панчево Стилот се карактеризира со облици и украси кои потекнуваат од српско - византиското архитектонско наследство. Овој архитектонски пристап не е строго поврзан со црковните градби. Впрочем, има и помал број примери на профана архитектура изградена во српско-византиски стил. Таа е исто така тесно поврзана со влијанијата на сецесија (уметност).

Историја десно|мини|200x200пкс| Црквата Свети Ѓорѓи во Опленац десно|мини|200x200пкс| Црквата Свети Петар и Павле во Јагодина На српско-византискиот стил му претходел романтизмот, кој бил распространет во Европа во првата половина на 19 век, а во српските земји се појавил во средината на векот и бил жив до неговите последни децении. Почетокот на формирањето на националниот стил може да се гледа и како „отпор“ на новопристигнатите влијанија на „западните стилови“ (класицизам, необарок) во тогашното Кнежество Србија.

Првите примери за потрага по национален стил биле „преодни“;. Тие комбинирале „западни стилови“ со елементи на византиската архитектура . Типичен пример е црквата Св. Ѓорѓија во Смедерево, каде што има 5 куполи во форма на т.н. „Грчки крст“. По овој период, под влијание на виенските студенти, ханзеатскиот стил најпрво се појавил како еклектичен микс на неовизантиски, неоромански и други историски стилови.

Вториот период е поврзан со проширувањето и зајакнувањето на Кралството Србија (1882–1914). Во тој период е „воспоставен српско-византискиот стил“. Се градат голем број цркви, поретко други видови градби. Примери надвор од територијата на Кралството Србија се ретки.

Третиот и последен период е поврзан со времето меѓу двете светски војни, кога дошло до ненадејно проширување на стилот. Стилот се појавил насекаде низ Кралството на Србите и хрватите, подоцна Југославија, иако неговото присуство било многу поизразено во источниот, „српски“ дел од кралството. Примери кои се појавуваат се и црковни и световни згради (административни згради, училишта, домови за соколници, станбени згради и куќи итн.).

Втората светска војна била пресвртна точка во архитектурата. По војната, сите форми на историцизам во српската архитектура биле отфрлени, вклучително и српско-византискиот стил.

Архитекти десно|мини|200x200пкс| Старата телефонска централа во Белград Најважните и познати архитекти на овој стил се (според времето на создавање):

Андреја Дамјанов , Светозар Ивачковиќ , Владимир Николиќ , Јован Илкиќ , Душан Живановиќ , Андра Стевановиќ , Бранко Танажевиќ , Петар Поповиќ , Јован Новаковиќ , Драгутин Маслач , Драгутин Инкиостри Медењак , Василије Андросов , Александар Дероко , Момир Коруновиќ , Григорије Самоилов , Бранко и Петар Крстиќ .

Дела

Ран период (1850 - околу 1880)

Црква Св. Ѓорѓи во Смедерево - автор. Андреја Дамјанов; Соборен храм во Ниш - автор. Андреја Дамјанов; Црква Света Троица во Врање - автор. Андреја Дамјанов; Црква Света Троица во Сараево - автор. Андреја Дамјанов; Соборна црква во Мостар - автор. Андреја Дамјанов; Црква Вознесение во Белград - автор. Павле Станишиќ и Јован Ристиќ; Црквата Свети Александар Невски во Белград - автор. Јелисавета Начиќ

Зрел период (околу 1880-1914) десно|мини|200x200пкс| Гимназија во Сремска Митровица

Доцниот период (1918-1941) десно|мини|200x200пкс|Храм Светог Саве у Београду

Галерија

Литература

Александар Кадијевиќ, Век на потрага по национален стил во српската архитектура. Средината на XIX - средината на XX век.   Категорија:Српска архитектура Категорија:Србија