Жедник

мини|Цветен дијаграм на лут жедник Жедник () ― голем род на цветни растенија од семејството на дебелците (Crassulaceae). Содржи 400-500 видови, зависно од описот. Тие се сочници од лисја кои се наоѓаат првенствено на северната полутопка, но се протегаат и на јужната полутопка во Африка и Јужна Америка. Растенијата варираат од едногодишни и притаени билки до грмушки. Растенијата имаат лисја што чуваат вода. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе прашници од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како Sedum сега се во одделните родови Hylotelephium (жедниковец), Petrosedum (карпожедник) и Rhodiola (родиола).

Добро познати европски видови на жедници се Sedum acre, Sedum album, Sedum dasyphyllum, Sedum reflexum (исто така познат како Sedum rupestre) и Sedum hispanicum.

Опис Жедникот е род кој вклучува едногодишни, двегодишни и повеќегодишни билки. Тие се одликуваат со сочни лисја и стебла. Степенот на морфолошка разновидност и хомоплазија го оневозможуваат фенотипското карактеризирање на жедникот.

Таксономија Жедникот за првпат бил формално опишан од Карл Линеј во 1753 година, со 15 видови. Од родовите опфатени со семејството на дебелците, жедникот е најбогатиот, најморфолошки разновиден и најсложен таксономски. Историски бил сместен во потсемејството Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600 на 420-470 видови, со образување до 32 одделни родови, тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилетичен.

Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски кладови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на племиња, како што се: +Кладови и племиња во рамките на Sempervivoideae Клад Племе Hylotelephium Telephieae Rhodiola Umbiliceae Sempervivum Semperviveae Aeonium Aeonieae Acre Sedeae Leucosedum Забелешка Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна. Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот. Сега се смета дека има приближно 55 европски видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на хромозомите, а полиплоидијата е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.

Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие кладови, како што се S. spurium, S. stellatum и S. kamtschaticum (клад Telephium), што е сегрегирана во Phedimus (племе Umbiliceae). Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во подродот Gormania) да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae. Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите кладови Sempervivoideae на други родови. Овој проширен Sedum sl би содржел околу 755 видови.

Поделба Карл Линеj првично опишал 15 видови, кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.). До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи. Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете .

Греј (1821) ги поделил 13-те видови познати во Обединетото Кралство во тоа време на пет дела; Rhodiola, Telephium, Sedum, (неименуван) и Aizoon. Во 1921 година Прагер основал десет секции; Rhodiola, Pseudorhodiola, Giraldiina, Telephium, Aizoon, Mexicana, Seda Genuina, Sempervivoides, Epeteium и Telmissa. Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол Reihe (одделиили серии). Одделите на Бергер биле:

Rhodiola Pseudorhodiola Telephium Sedastrum Hasseanthus Lenophyllopsis Populisedum Graptopetalum Monanthella Perrierosedum Pachysedum Dendrosedum Fruticisedum Leptosedum Afrosedum Aizoon Seda genuina Prometheum Cyprosedum Epeteium Sedella Telmissa

Голем број од нив, тој дополнително ги поделил. Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само Sedum и Pseudosedum во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови. Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978). Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот Sedum. Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.

Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели. Посебно „Sedum секцијата Sedum“ е поделена на серии (види Кладови) Во поново време, два подрода се признаени, Gormania и Sedum.

Gormania : (Britton) Clausen . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. Европа и Северна Америка. Sedum: 320 видови од кладот Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка (Азија и Америка).

Подродот Sedum се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:

S. sect. Sedum околу. 120 spp. домородни во Европа, Мала Азија и северна Африка, кои се движат од северна Африка до средна Скандинавија и од Исланд до планината Урал, Кавказ и Иран. S. sect. Americana Frod. S. sect. Asiatica Frod.

S. sect. Sedum вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.

Кладови

Видовите и сериите се: Подрод Gormania

S. series Rupestria (Евроазија) S. rupestre L. S. armenum Boiss. и A.Huet S. assyriacum Boiss. (Близок Исток) S. mooneyi M.Gilbert (североисточна Африка) S. sediforme (Jacq.) Pau

Од околу 80 евроазиски видови, серијата Rupestria образува посебна монофилетска група од околу десет таксони, која некои автори ја сметаат за посебен род, Petrosedum. Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во Северна Америка.

S. series Pubescens S. pubescens Vahl S. series Caerulea S. caeruleum S. jaccardianum Maire & Wilczek S. series Monanthoidea Monanthes atlantica J.Ball (=S. surculosum Coss.) S. modestum Boiss.

Сместени во серијата Monanthoidea се три макаронезиски сегрегирани родови, Aichryson, Monanthes и Aeonium.

S. series Aithales (Сред) S. pallidum M.Bieb. S. series Alba (Сред) S. album L. S. gracile C.A.Mey. S. magellense Ten. S. series Alsinefolia All. (Med) S. series Atrata (Сред) S. series Brevifolia (Сред) S. series Cepaea (Сред) S. commixtum Moran & Hutchison S. series Convertifolia (Сред) S. series Dasyphylla (Сред) S. dasyphyllum L. S. series Glauco-rubens (Сред) S. hispanicum L. S. series Gracile (Сред) S. series Hirsuta (Сред) S. hirsutum All.

Во Левант, еден вид на овој сочен (S. microcarpum) го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени.

Sedum series Inconspicua (Сред) S. ince 't Hart & Alpinar S. lydium Boiss. S. microcarpum (Sm.) Schönland S. series Monregalense (Сред) S. moranii R.T.Clausen S. series Nana (Сред) S. series Pedicellata (Med) S. sedoides (Jacquem. ex Decne.) Pau S. series Steico (Сред) S. series Subrosea (Сред) S. series Subulata (Сред) S. series Telmissa (Сред) S. series Tenella (Сред)

Сред = Средоземна распространетост Следниве родови се сместени во кладот Leucosedum: Rosularia, Prometheum, Sedella и Dudleya. Rosularia е парафиетична, и некои видови на Sedum, како што е S. sempervivoides Fischer ex M. Bieberstein се сместени од некои автори во Rosularia, како R. sempervivoides (Fischer ex M. Bieberstein) Boriss.

Видови

Родот жедник содржи 400–500 видови, зависно сметањето на родовите.

Во Македонија мини|десно|Лут жедник на планината Баба. Во Македонија се присутни 18 видови од родот жедник (Sedum). Има и други растенија со народното име „жедник“ кои денес се префрлени во други родови.

Sedum acre — лут жедник или јарче Sedum aetnense — етненски жедник Sedum album — бел жедник Sedum alpestre — алпски жедник Sedum annuum — едногодишен жедник Sedum atratum — темен жедник Sedum cepaea — кромидест жедник Sedum cespitosum — бусенест жедник Sedum dasyphyllum — густолистен жедник Sedum grisebachii — Гризебахов жедник Sedum hispanicum — шпански жедник Sedum laconicum — лаконски жедник Sedum magellense — мајелски жедник Sedum pallidum — блед жедник Sedum rubens — црвеникав жедник Sedum stefco — Стефчов жедник Sedum tuberiferum — кртолоносен жедник Sedum urvillei — Ирвилов жедник

Белешки

Наводи

Библиографија

Книги и тези

, in

(full text at ResearchGate)

Историски

Статии

Мрежни страници

Податочни бази и флора

(see also Angiosperm Phylogeny Website)

Надворешни врски

Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Сочници Категорија:Лековити растенија Категорија:Градинарски растенија Категорија:Статии со извори на руски (ru) Категорија:Флора на Македонија

Жедник

Źródło i licencja