ラテン語の格変化 (ギリシア式)は、ギリシャ語からの借用語(普通名詞、ギリシャ人名)をラテン語として格変化させることである。 その格変化の実例は非常に多様であるが、一定のパターンも存在する。例えば、人名の多くは完全にラテン語化され、ラテン語としての語幹種別に従って規則変化をすることが多い。また、ギリシャ語の元の語形を保持しているものがあれば、ギリシャ語・ラテン語双方の語形が混ざっているものもある。ただし、多様性が高いのは単数であって、複数は規則変化することがほとんどである。
単数呼格では、-is, -ys, -ēs, -eus, -ās (属格:-antis)で終わる人名は語尾の-sが脱落する。 単数対格は、-emではなくギリシャ式の-aの語尾になるものがある(人名に多い)。-ēs, -is, -ysで終わる人名は-ēn, -in, -yn, -ēm, -im, -ymの語尾になる。 -osで終わる名詞(地名が多い)は第2格変化となり、対格が-onになることがある。例:Dēlosの対格はDēlon (韻文ではDēlumもある)。 単数属格は、-ēsで終わる人名は-ī, -isとなる。-ôで終わる女性名詞には属格で-ūsとなるものもある。 -eusで終わるギリシャ語の名詞は、ギリシャ語の格変化とラテン語の格変化(第2格変化)の双方が混ざった変化をする(ただし、単数属格の-eīと与格の-eōは韻文では本来の2音節が1音節で発音される場合がある)。 複数主格が-ēsではなく-esとなるものがあり、同じ名詞が複数対格では-ēsではなく-āとなることがある。 複数属格が-ōn, -eōnとなるケースがある。例:GeōrgicōnやMetamorphōseōnのような書籍のタイトル。 ギリシャ語の中性名詞で語尾が-ma (属格:-matis) となるものは、ラテン語では複数与格・奪格が必ず-ibusではなく-īsとなる"declension of Greek substantives in Latin". Informalmusic.com. 。
第1格変化 固有名詞(人名)のうち、-ē (fem.)、-ās (masc.)で終わるものは第1格変化となる。-ēs (masc.)、-dēs(父称名・父親名・父系父祖名、patronymics)で終わるものも第1格変化が多い。 普通名詞にもsōphistēs(ソフィスト、詭弁家)のような例がある。 -ēで終わる名詞にはギリシャ式とラテン式の双方の格変化パターンを併用するものがある。例えば、Atalantē, -ēs(ギリシャ式)にはラテン式のAtalanta, -aeの単数主格(辞書形)・格変化も併存する。
固有名詞 Pēnelopē, -ēs f. Circē, -ēs/-ae f. Aenēās, -ae m. Leōnidās, -ae m. Anchīsēs, -ae m. Alcīdēs, -ae Hercules m. 主格 Pēnelopē -ē Circē -ē Aenēās -ās Leōnidās -ās Anchīsēs -ēs Alcīdēs -ēs 呼格 Aenēā(-a) -ā(-a) Leōnidā(-a) -ā(-a) Anchīsē(-a)(-ā) -ē(-a)(-ā) Alcīdē -ē 対格 Pēnelopēn(-am) -ēn(-am) Circēn(-am) -ēn(-am) Aenēān(-am) -ān(-am) Leōnidān(-am) -ān(-am) Anchīsēn(-am) -ēn(-am) Alcīdēn(-am) -ēn(-am) 属格 Pēnelopēs(-ae) -ēs(-ae) Circēs(-ae) -ēs(-ae) Aenēae -ae Leōnidae -ae Anchīsae -ae Alcīdae -ae 与格 Pēnelopae -ae Circae -ae 奪格 Pēnelopē(-ā) -ē(-ā) Circē(-ā) -ē(-ā) Aenēā -ā Leōnidā -ā Anchīsā -ā Alcīdē(-ā) -ē(-ā)
名詞 nymphē, -ae f.ニンフ comētēs, -ae m.彗星 xiphiās, -ae m.メカジキ・かじき座 単数 複数 単数 複数 単数 複数 主格 nymphē(-a) -ē(-a) nymphae -ae comētēs(-a) -ēs(-a) cometae -ae xiphiās(-a) -ās(-a) xiphiae -ae 呼格 comētē(-a) -ē(-a) xiphiā(-a) -ā(-a) 対格 nymphēn(-am) -ēn(-am) nymphās -ās comētēn(-am) -ēn(-am) comētās -ās xiphiān(-am) -ān(-am) xiphiās -ās 属格 nymphēs(-ae) -ēs(-ae) nymphārum -ārum comētēs(-ae) -ēs(-ae) comētārum -ārum xiphiēs(-ae) -ēs(-ae) xiphiārum -ārum 与格 nymphae -ae nymphīs -īs comētae -ae comētīs -īs xiphiae -ae xiphiīs -īs 奪格 nymphē(-ā) -ē(-ā) comētē(-ā) -ē(-ā) xiphiē(-ā) -ē(-ā)
第2格変化 固有名詞 Īlion/-um, -ī m.Troy Panthūs, -ī m. Androgeōs/-us, -ī m. 主格 Īlion(-um) -on(-um) Panthūs -ūs Androgeōs(-us) -ōs(-us) 呼格 Īlie -e Panthū -ū Androgeū(-e) -ū(-e) 対格 Īlion(-um) -on(-um) Panthūn(-um) -ūn(-um) AndrogeōAndrogeōnAndrogeōna(-um) -ō-ōn-ōna(-um) 属格 Īliī -ī Panthī -ī Androgeī -ī 与格 Īliō -ō Panthō -ō Androgeō -ō 奪格
名詞 atomos/-us, -ī m.原子 phaenomenon/-um, -ī n.現象 単数 複数 単数 複数 主格 atomos(-us) -os(-us) atomī -ī phaenomenon(-um) -on(-um) phaenomena -a 呼格 atome -e 対格 atomon(-um) -on(-um) atomōs -ōs phaenomenōs -ōs 属格 atomī -ī atomōrum -ōrum phaenomenī -ī phaenomenōrum -ōrum 与格 atomō -ō atomīs -īs phaenomenō -ō phaenomenīs -īs 奪格
第3格変化 固有名詞 Solōn/Solo, -is m. Xenophōn, -ntis m. Atlās, -ntis m. Paris, -idis/-idos m. Thalēs, -is/-ētis m. 主格 SolōnSolo -ōn-o Xenophōn -ōn Ātlās -ās Paris -is Thalēs -ēs 呼格 Solōn -ōn Ātlā -ā Pari(-is) -i(-is) Thalē -ē 対格 Solōna(-em) -ōna(-em) Xenophōnta(-em) -ōnta(-em) Ātlanta(-em) -anta(-em) ParidaParidin(Parim) -ida-in(-im) ThalētaThalēn(-em) -ēta-ēn(-em) 属格 Solōnis -ōnis Xenophōntis -ōntis Ātlantis -antis Paridos(-idis) -idos-idis ThalētisThalis -ētis-is 与格 Solōnī -ōnī Xenophōntī -ōntī Ātlantī -antī ParidīParidi -idī-idi ThalētīThalī -ētī-ī 奪格 Solōne -ōne Xenophōne -ōne Ātlante -ante Paride -ide Thalē -ē
名詞 āēr, -eris, -eros空気 m. or f. hērōs, -is英雄 m. haeresis, -is異端 f. 単数 複数 単数 複数 単数 複数 主格 āēr -ēr āerēs -ēs hērōs -s hērōēs -ēs haeresis -is haeresēs -ēs 呼格 haeresi(-is) -i(-is) 対格 āera(-em) -a(-em) āerēsāera -es-a hērōa(-em) -a(-em) haeresinhaeresemhaeresim in-em-im haeresēshaeresīs -ēs-īs 属格 āeros(-is) -os(-is) āerum -um hērōis -is hērōum -um haereseōshaeresios(-is) eōsios-is haeresium -ium 与格 āerī -ī āeribus -ibus hērōī -ī hērōibus -ibus haeresei(-ī) -ei-ī haeresibus -ibus 奪格 āere -e hērōe -e haeresei(-e)(-ī) -ei(-e)(-ī)
第4格変化 名詞 ēchō, -ūs f. 響き 単数 複数 主格 ēchō -ō ēchūs -ūs 呼格 対格 ēchum -um 属格 ēchūs -ūs ēchuum -uum 与格 ēchuī -uī ēchibus -ibus 奪格 ēchū -ū
混合タイプ 固有名詞 Orphēūs, -eus/-ēī m. Athōs, -ō/-ōnis m. Oedipus/-ūs, -odis/-odī m. Achillēs/-eus, -eī/-īs/-ī/-is m. Sōcratēs, -ī/-is m. Dīdō, -ūs/-ōnis f. 主格 Orphēūs -ēūs Athōs -ōs OedipusOedipūs -us-ūs AchillēsAchilleus -ēs-eus Sōcratēs -ēs Dīdō -ō 呼格 Orphēū -ēū Oedipus -us AchillēsAchilleAchillēAchillēī -ēs-e-ē-ēī SōcratēSocrates -ē-es 対格 OrpheaOrpheum -ea-eum AthōAthōnAthōnem -ō-ōn-ōnem OedipodaOedipum -oda-um AchilleaAchillēnAchillem -ea-ēn-em SōcratōnSōcratēnSōcratem -ōn-ēn-em DīdōDīdōnem -ō-ōnem 属格 OrpheusOrphēī -eus-ēī AthōAthōnis -ō-ōnis OedipodīOedipodis -odis-odī AchilleīAchilleīsAchillīAchillis -eī-īs-ī-is SōcratīSōcratis -ī-is DīdūsDīdōnis -ūs-ōnis 与格 Orpheō -eō Athō -ō Oedipodī -odī Achillī -ī Sōcratī -ī DīdōDīdōnī -ō-ōnī 奪格 Athōne -ōne OedipodeOedipō -ode-ō AchilleAchillēAchillī -e-ē-ī Sōcrate -e DīdōDīdōne -ō-ōne
脚注
外部リンク declension of Greek substantives in Latin Informalmusic.com (英語)