mini|250px|Zolpidem (Sanval®)
Z-lijekovi (nazivi im počinju na Z) su nebenzodiazepinski lijekovi sličnog učinka kao benzodiazepini. Koriste se za kratkotrajno liječenje nesanice u odraslih. U Hrvatskoj je najprodavaniji zolpidem (Sanval®).
Kemijska podjela
Imidazopiridini Zolpidem Pirazolopirimidini Zaleplon Ciklopiroloni Zopiklon
Mehanizam djelovanja
Kao i benzodiazepini, Z-lijekovi su pozitivni alosterički modulatori GABAA receptora (pojačavaju učinak gama-aminomaslačne kiseline, glavnog inhibicijskog neurotransmitera u središnjem živčanom sustavu).
Z-lijekovi djeluju selektivno na ω1-podvrstu GABAA receptora (GABAA receptori koji sadrže α1 podjedinicu; nalaze se primarno u mozgu), zbog čega imaju slabo anksiolitičko, miorelaksirajuće i antikonvulzivno djelovanje, a jako hipnotičko djelovanje. Benzodiazepini, s druge strane, djeluju i na ω1- i na ω2-podvrstu GABAA receptora (ω2-receptori odgovaraju GABAA receptorima koji sadrže α2, α3, α4, α5 ili α6 podjedinicu; nalaze se primarno u leđnoj moždini). Z-lijekovi također manje mijenjaju arhitekturu sna u odnosu na benzodiazepine te djeluju kraće zbog kraćeg vremena polueliminacije (~2.5h za zolpidem, 1-1.5h za zaleplon, ~5h za zopiklon).
Nuspojave
Nuspojave su slične kao i kod benzodiazepina te uključuju:
glavobolju gubitak pamćenja halucinacije noćne more mjesečarenje "paradoksalne" reakcije (nemir, agresivnost) razvoj psihičke i fizičke ovisnosti (prvenstveno kod dugotrajne upotrebe visokih doza) povratnu nesanicu ("rebound" efekt; prvenstveno kod naglog prekida liječenja) i dr.
Kontraindikacije
Z-lijekovi su kontraindicirani kod bolesnika s teškim zatajenjem jetre, opstruktivne apneje u spavanju, miastenije gravis te respiratorne depresije.
Interakcije s lijekovima
Istodobna primjena s drugim depresorima središnjeg živčanog sustava (antipsihotici, hipnotici, anksiolitici/sedativi, antidepresivi, narkotički analgetici, antiepileptici, anestetici i sedativni antihistaminici) može pojačati depresivni učinak na središnji živčani sustav, što u težim slučajevima može završiti fatalno zbog respiratorne depresije. U slučaju predoziranja, kao antidot se koristi flumazenil.
Izvori
Wallace Mendelson, Principles and Practice of Sleep Medicine (Fifth Edition), 2011., 483-491 Sanval (zolpidem) - sažetak opisa svojstava lijeka (izvor: www.halmed.hr/Lijekovi/Baza-lijekova)
Kategorija:Lijekovi Kategorija:Farmacija