Giovanni Pierluigi da Palestrina, nado o 3 de febreiro de 1525Lockwood/O'Regan/Owens, Grove online e finado o 2 de febreiro de 1594, foi un compositor italiano de música renacentista tardía. Representante central da escola romana, xunto con Orlando di Lasso e Tomás Luis de Victoria, Palestrina é considerado o compositor máis destacado da Europa de finais do século XVI. Palestrina foi un dos poucos compositores renacentistas que nunca caeu no esquecemento, pero foi o chamado "estilo palestriniano" de contrapunto —especialmente tal e como o codificou Johann Joseph Fux—, e non as súas composicións individuais, o que exerceu maior influencia.
Nacido na cidade de Palestrina nos Estados Pontificios, Palestrina mudouse a Roma cando era neno e alí cursou estudos musicais. En 1551, o papa Xulio III (1550-1555) nomeouno mestre de capela da Cappella Giulia na Basílica de San Pedro. Abandonou o cargo catro anos máis tarde, ao non poder continuar como laico baixo o papado de Paulo IV (1555-1559), e ocupou postos similares nas basílicas de San Xoán de Latrán e na de Santa María a Maior de Roma durante a década seguinte. Palestrina regresou á Cappella Giulia en 1571 e permaneceu en San Pedro até a súa morte en 1594.
Coñecido principalmente polas súas misas e motetes, que suman máis de 105 e 250 respectivamente, Palestrina tivo unha influencia duradeira no desenvolvemento da música sacra e secular en Europa, especialmente no desenvolvemento do contrapunto. Segundo Grove Music Online, o "éxito de Palestrina ao conciliar os obxectivos funcionais e estéticos da música sacra católica no período postridentino valeulle unha reputación duradeira como compositor católico ideal, ademais de conferir ao seu estilo (ou, máis precisamente, á visión selectiva que as xeracións posteriores tiveron del) unha estatura icónica como modelo de logro perfecto".
Palestrina exerceu unha grande influencia no desenvolvemento da música sacra na Igrexa Católica.
Compositor prolífero, publicou moito en vida e as súas obras foron apreciadas como óperas primas da polifonía.
Traxectoria Nacemento de Giovanni e morte de Donna Iacobella Descoñécese tanto o ano como o día exacto do nacemento de Pierluigi. A acta redactada ante notario tras a morte de "Donna Iacobella", avoa paterna de Giovanni, constitúe a primeira mención do nome do neno, así como a primeira indicación sobre os membros da familia Pierluigi., está datada o 22 de outubro de 1527 —sen dúbida Giovanni nacera facía pouco— e ditada, en presenza de sete testemuñas, a repartición dos bens de Iacobella entre os seus catro fillos Francesco, Sante, Nobilia e Lucrezia, a súa nora Palma, as súas irmás Perna e Geronima e, por último, o seu neto Giovanni. Entre os bens legados figura a importante cantidade de quince colchóns, o que permite supor que Iacobella alugaba habitacións a viaxeiros e que as testemuñas non eran máis que simples clientes. Desta repartición, Giovanni recibe dez pezas de vaixela de estaño e un colchón; Sante, o pai de Giovanni, dúas mantas; e a súa nora Palma, por último, herda a súa capa de loito. Francesco e Sante tamén reciben a casa de Palestrina, a condición de pagar trece ducados á súa irmá Nobilia e vinte e sete á súa irmá Lucrezia. Os dous irmáns tamén se comprometen a facer testamento a favor das súas irmás e viceversa.. O nome do esposo de Iacobella, Pierluigi, agora funciona como apelido e transmitirase como tal aos fillos, netos e bisnietos.
A falta de documentos, os especialistas no músico fixan a súa data de nacemento ao redor de 1525.Tibaldi, Rodobaldo. "Pierluigi da Palestrina, Giovanni, detto anche il Palestrina". Dizionario Biografico degli Italiani, Volume 83. Treccani, 2015Marvin, Clara. Giovanni Pierluigi Da Palestrina: A Guide to Research. Taylor & Francis, 2002, pp. 1-11 Giovanni naceu en Palestrina, unha localidade próxima a Roma, que daquela fromaba parte dos Estados Pontificios, baixo o episcopado do cardeal florentino Lorenzo Pucci, nomeado en 1524. O testamento de Iacobella permite deducir que era o neto maior da familia. A súa infancia estivo impregnada de relixión: os membros da súa familia formaban parte de confrarías, moi numerosas en Palestrina, e capital acababa de saír da Idade Media, na que a sociedade e a relixión aínda estaban estreitamente vinculadas.
Neno de coro en Santa María Maior miniatura|Fachada da basílica de Santa María a Maior, en Roma.
En xaneiro de 1536 a súa nai morreu: Giovanni tiña dez ou once anos. Quizais o neno aínda estivese en Palestrina ou xa estivese en Roma como puer cantor na basílica de Santa María a Maior (Santa Maria Maggiore). Existen dúas historias sobre como se descubriron as habilidades musicais de Giovanni: unha afirma que o mestre do coro de Santa María a Maior ouviuno cantar no camiño que adoitaba percorrer para ir de Palestrina a Roma e, seducido pola súa voz, decidiu formalo no canto; a segunda conta que, durante un concerto, o mestre do coro fixouse nel "a precisión coa que o neno acompañaba a cadencia da melodía coa cabeza" e despois chamouno para instruílo "con tal proveito que axiña Giovanni se converteu nun exemplo para todos.. Unha terceira historia, que se parece máis a unha lenda, conta que un español rico que estaba de paso por Palestrina quedou impresionado polo talento musical de Giovanni e contoullo aos seus pais..
É posible que Giovanni tivese a oportunidade de familiarizarse coa música en Palestrina e que alí destacase, aínda que a presenza da liturxia musical na catedral de Palestrina reduciase ao mínimo e a presenza dun coro profesional parece excluída. En calquera caso, un contrato establecido na sancristía de Santa María a Maior entre os representantes da igrexa e o mestre de capela Giacomo Coppola, con data do 25 de outubro de 1537 (o papa Paulo III levaba tres anos no poder), estipula que o aloxamento, a comida e a roupa debían ser proporcionadas a seis nenos cantores, o segundo dos cales, inscrito na lista por orde de antigüidade, era "Ioannem de Pelestrina". Nin este documento nin os posteriores indican desde cando Giovanni estudaba na escola de pequenos coristas da igrexa, pero é posible que ingresase nela cara a 1533, xa que os nenos adoitaban ser admitidos entre os seis e os oito anos, até a idade do cambio de voz, que se producía entre os catorce e os dezaseis anos. Nos arquivos de Palestrina, publicados en forma de anais en 1795, unhas curiosas memorias dun tal Pietroantonio Petrini indican: "ao redor de 1540, un dos nosos concidadáns, chamado Giovanni Pierluigi, trasladouse a Roma para estudar música". Ese ano, Giovanni debía de ter uns quince anos e xa terminara os seus estudos en Santa María a Maior.
A natureza do ensino impartido en Santa María a Maior despréndese dun contrato celebrado entre o pai dun neno chamado Pompeo, de sete ou oito anos, e a basílica; o pai comprométese a deixar ao seu fillo durante seis anos baixo a responsabilidade do vigairo xeral e ao servizo da basílica, onde participará, como todos os nenos, na liturxia completa.. Alí será "ben tratado", alimentado, vestido, calzado e instruído en gramática e canto. O neno non pode ser recuperado sen reembolsar á igrexa a totalidade dos gastos relacionados coa súa manutención e instrución . Os estudos musicais abarcan o canto gregoriano e polifónico, así como os coñecementos teóricos necesarios para a súa práctica, o contrapunto, a composición e o órgano, cuxo estudo é obrigatorio.Giovanni alóxase xunto con outro cinco nenos nas dependencias da igrexa onde vive o seu profesor de música e mestre de capela Giacomo Coppola (que, por algunha razón descoñecida, ostenta o simple título de asistente dos nenos), como adoitaba ser habitual. Un neno que sabía cantar correctamente e descifrar a súa propia parte era admitido directamente no coro da capela, composto por baixos, tenores, contraltos e sopranos adultos, e tamén participaba no canto gregoriano durante as festas solemnes, vinculado ás diferentes partes do oficio cantadas polos cóengos. Entre os mestres de Giovanni figura probablemente Firmin Lebel, que máis tarde dirixiría a capela de San Luís dos Franceses. Director de coro en Saint-Agapit miniatura|alt=Vista do interior da catedral desde os arredores da entrada, desde onde se pode ver a ábsida decorada con pinturas.|Interior da catedral de San Agapito. Tras a morte do veneciano Francesco Corner, "seniore", o 1 de outubro de 1543, o romano Giovanni Maria Ciocchi del Monte foi elixido o día 5 para ocupar o bispado. Gran amante da música e moi atraído polas artes en xeral, é posible que el fose o responsable do nomeamento oficial de Giovanni, o 25 de outubro de 1544, ao posto de organista da catedral de San Agapito e instrutor dos cóengos, e eventualmente dos nenos, en substitución dun cóengo que non puidese desempeñar as súas funcións. Antes da chegada de Giovanni Pierluigi, o vello mestre de capela Ludovico de Sonnino contentábase con acompañar cada día aos cóengos no canto gregoriano do oficio divino, pero á súa chegada pensouse en elevar o nivel das execucións polifónicas. Ademais da súa labor docente, debe "tocar o órgano" os días de festa solemne e encargarse diariamente da parte coral da misa, as vésperas e as completas. O seu salario era idéntico ao dos cóengos, quen, por outra banda, xurábanlle lealdade..
En 1547, Giovanni casa cunha muller de Prénestine chamada Lucrezia. O contrato matrimonial foi asinado o 12 de xuño polo pai de Giovanni, Sante, e polos dous cuñados de Lucrezia, que era orfa. Nel especificábase que ela achegaba como dote cen floríns, procedentes da herdanza paterna. A cerimonia relixiosa celébrase en San Agapito e o intercambio de aneis ten lugar en casa da noiva, onde se pronuncia oficialmente o matrimonio. O 7 de novembro seguinte redáctase a lista dos seus bens, segundo contrato no que aparece por primeira vez o diminutivo familiar de Giannetto inscrito polo notario para designar a Giovanni: este diminutivo estará presente ao longo de toda a súa vida.. Finalmente, o terceiro acto do contrato matrimonial, que divide os bens entre os herdeiros, asínase o 16 de novembro. Lucrezia herda unha pequena empresa de curtido, dous terreos libres de hipotecas e impostos, así como un prado e un viñedo.
Non se coñece con exactitude a actividade musical de Giovanni Pierluigi na cidade. Probablemente desempeñaba regularmente as súas funcións de organista, xa que os libros de contas indican que, a finais de novembro de 1547, un ou varios apuntadores foron substituídos por un novo empregado ao que se lle garantía un emprego e un salario regular.
Mestre da Capela de San Pedro en Roma miniatura|alt=Retrato do papa Xulio III pintado por Girolamo Siciolante dá Sermoneta.|Xulio III convértese no novo papa e eríxese en protector de Giovanni Pierluigi. O 10 de novembro de 1549, o papa Paulo III falece en Roma á idade de oitenta e uns anos. A elección do novo papa ten lugar o 8 de febreiro de 1550: o conclave designa, para sorpresa xeral, ao cardeal romano Giovanni Maria dei Monte, bispo de Palestrina. Organízanse numerosas festividades tras o anuncio do novo papa, que toma o nome de Xulio III. En setembro de 1551, Xulio III nomea a Giovanni Pierluigi director do coro da capela Giulia da basílica de San Pedro, no Vaticano, todo proporcionándolle unha gran protección e obviando a súa condición de secular casado. Este cargo é dos máis importantes, xa que só lle precede o de director do coro pontificio, é dicir, o coro persoal do papa, que depende exclusivamente da súa autoridade, a diferenza da capela Giulia, que está estreitamente vinculada á liturxia de San Pedro. A importancia desta capela só é comparable á de Santa María a Maior e San Xoán de Letrán, xa que os tres contan cun coro formado por adultos e nenos, mentres que a capela pontificia conta cun coro formado unicamente por cantantes adultos, entre os mellores que Europa pode ofrecer.