Julián Marías Aguilera, nado en Valladolid o 17 de xuño de 1914 e finado en Madrid o 15 de decembro de 2005, foi un filósofo e ensaísta español. Doutor en Filosofía pola Universidade de Madrid, foi un dos discípulos máis destacados de José Ortega e Gasset, mestre e amigo con quen fundou en 1948 o Instituto de Humanidades en Madrid.
Conferenciante en numerosos países de Europa e América e profesor en varias universidades de Estados Unidos. Colaborador de diversos xornais, foi membro da Real Academia Española desde 1964 e senador por designación real entre 1977 e 1979. Presidiu a Fundación de Estudos Sociolóxicos (FUNDES) desde a súa creación en 1979 ata que faleceu. En 1996 concedéuselle o Premio Príncipe de Asturias de Comunicación e Humanidades, compartido con Indro Montanelli. «Recibir o Premio Príncipe de Asturias de Comunicación e Humanidades é para min unha honra extraordinaria que agradezo no que vale», comezou dicindo no seu discurso.
Investido doutor honoris causa por varias Universidades: Universidade de Buenos Aires, Universidade Nacional de Tucumán, Universidade da República, pero en España non recibirá ningún ata que en 1996 a Universidade Pontificia de Salamanca llo concedeu xunto a Pedro Laín Entralgo. En 2002, Marías rexeitou o doutoramento honoris causa ofrecido pola Universidade de Valladolid.«Doctorado Honoris Causa. Dr. PEDRO LAÍN ENTRALGO. Dr. JULIÁN MARÍAS AGUILERA». Universidad Pontificia de Salamanca. Facultad de Teología. 15 de noviembre de 1996.
No quinto aniversario do seu falecemento, o Congreso dos Deputados debateu unha proposición relativa á súa homenaxe.
Traxectoria
Primeiros anos e formación Naceu en Valladolid o 17 de xuño de 1914. En 1919 trasladouse coa súa familia a Madrid e estudou no Colexio Hispano. En 1931 obtivo o título de Bacharel, en Ciencias –con premio extraordinario– e en Letras, no Instituto Cardenal Cisneros.
Entre 1931 a 1936 cursou Filosofía e Letras (especialidade de Filosofía) con premio de licenciatura en 1939, na Universidade Complutense de Madrid, na cal foi discípulo de Ortega e Gasset, Xavier Zubiri, José Gaos e Manuel García Morente, entre outros. Tamén empezou a carreira de Química, que abandonou ao comprobar que a súa verdadeira vocación era a filosofía.
Aos vinte e seis anos, escribiu unha Historia da filosofía citando textos orixinais que consultaba na súa biblioteca particular. Aprendeu grego por indicación de Xavier Zubiri e, lendo a primeira edición de Sein und Zeit de Heidegger en 1934, perfeccionou o alemán que aprendera nas clases de bacharel con Manuel Manzanares. A súa primeira publicación de certa entidade é a súa participación no libro Mocidade no mundo antigo, editado en 1934 (recollía textos de Marías, Carlos Alonso do Real e Manuel Granell) narrando o cruceiro universitario que en 1933 realizaron estes estudantes polo mar Mediterráneo, e no que tamén participaron Salvador Espriu, Enrique Lafuente Ferrari, Luís Díez do Curral, Antonio Rodríguez Huéscar etc. Así mesmo, en 1934 publica unha tradución de Auguste Comte, por encargo de Ortega.
Guerra Civil Marías obtivo a licenciatura en xuño de 1936. Un mes despois estalou a Guerra Civil. Marías foi recrutado nas filas republicanas, pero pola súa miopía non foi destinado á fronte, quedando no servizo de tradución, dados os seus coñecementos de francés, alemán e inglés, entre outras linguas. Durante a guerra, participou en revistas como Hora de España. Tras a batalla do Ebro e a rápida ocupación de Cataluña, Marías apoiou a constitución do Consello Nacional de Defensa propugnado por quen foi mestre na súa facultade Julián Besteiro, así como por José Miaja, Cipriano Mera e Segismundo Casado nas páxinas do ABC republicano, mediante editoriais que apareceron sen firma. Nas súas memorias, Marías reproduce o último deses artigos, «A grandeza do Consello Nacional de Defensa», e proporciona un testemuño interesante acerca dos últimos días de guerra en Madrid. Luís Español publicou algúns dos referidos editoriais e tras a morte de Marías, o seu discípulo Heliodoro Carpintero publicounos na súa totalidade.
Franquismo Acabada a guerra, foi denunciado polo escritor Darío Fernández Flórez e os logo catedráticos Carlos Alonso do Real e Julio Martínez Santaolalla e pasou tres meses no cárcere; a condena puido ser maior de non ser pola intercesión de Salvador Lissarrague Novoa, Camilo José Cela, Manuel Mindán Manero e a familia de Ortega. Quedou postergado polo réxime de Franco e non puido obter o doutoramento até 1951 (a súa tese sobre o padre Gratry, presentada en 1942, fora suspendida). Como noutros moitos casos ofrecéuselle integrarse na universidade, pero rexeitou o ofrecemento por negarse a xurar os Principios Fundamentais do Movemento. Tampouco puido publicar en prensa até entrados os anos cincuenta, e durante moito tempo sobreviviu traducindo libros (Paul Hazard, Leibniz, Séneca, Wilhelm Dilthey, Karl Bühleretc.), dando clases nunha academia (Aula Nova) creada cun grupo de amigos, e máis tarde con conferencias e charlas, dentro e fóra de España.
En 1941 contraeu matrimonio (en celebración oficiada por Manuel García Morente, recentemente ordenado sacerdote; a primeira voda que facía) con Dolores Franco Maneira (1912-1977), irmá maior do director de cine Jesús Franco, compañeira de Marías na Facultade de Filosofía e Letras, profesora e escritora. Con ela tivo cinco fillos homes: Julián (1945-1949); Miguel (1947), economista e crítico de cine; Fernando (1949), catedrático de Historia da arte; Javier (1951-2022), escritor; e Álvaro (1953), músico. miniatura|Julián Marías en 1935 En 1941 publicou o seu primeiro libro: Historia da filosofía (prologado por Zubiri, e en edicións posteriores cun epílogo póstumo de Ortega), un repaso extenso, ameno e sucinto da materia desde as súas orixes até ese momento que, dada a súa claridade expositiva, se converterá en manual de éxito entre estudantes hispanos e, por mor da súa tradución ao inglés, tamén entre os do ámbito anglosaxón. Nesta temperá obra xa están presentes algunhas das claves do estilo característico de Marías: en palabras de Enrique Lafuente Ferrari, «coa súa diamantina prosa», claridade e transparencia na exposición, rigor nas fontes, e explicación desde a filosofía da razón vital, que comparte co seu mestre Ortega. A este libro seguirán máis de setenta: Marías, que non puido cumprir a súa vocación de mestre en España, envorcouse na escritura para suplir esta carencia e evitar, ademais, caer no que os seus dous mestres principais, Ortega e Unamuno, incorreran: deixar proxectos inacabados, libros anunciados, pero non escritos. De Ortega recoñece que é «esencialmente incompleto». Pensa que a filosofía de Ortega, «lonxe de estar acabada e conclusa, foi unha incitación a seguir adiante; non fixo máis que empezar, pero empezar a facer o que había que facer». Marías tentou completar a Ortega consigo mesmo e darlle as súas propias posibilidades. En canto a Unamuno, a súa obra Do sentimento tráxico da vida «foi un estímulo polémico para Ortega, o cal chega a unha nova idea da razón e supera o racionalismo, pero non para recaer no irracionalismo, senón para ir máis aló de ambos coa razón vital. Ortega pensa que a razón é unha función vital e publica entón —como resposta a Unamuno, ao ano seguinte, 1914, en que naceu Marías— as Meditaciones do Quixote, onde escribe que a "razón non pode, non ten que aspirar a substituír a vida. Esta mesma oposición, tan usada hoxe polos que non queren traballar, entre a razón e a vida é xa sospeitosa. Coma se a razón non fose unha función vital e espontánea do mesma liñaxe que o ver ou o palpar!"».González Fernández, Enrique (2017). Julián Marías, apóstol de la divina razón. Madrid: San Pablo. p. 129. ISBN 978-84-285-5272-1.
En 1948, xunto con Ortega e Gasset, fundou o Instituto de Humanidades de Madrid, de curta pero fecunda vida. Bastante tempo despois, creou o Seminario de Humanidades, polo que pasaron grandes nomes da intelectualidade española do último terzo do século, como Miguel Artola, Carmen Martín Gaite, Heliodoro Carpintero, Gonzalo Anes e outros.González Fernández, Enrique (2017). Julián Marías, apóstol de la divina razón. Madrid: San Pablo. p. 129. ISBN 978-84-285-5272-1. miniatura|Julián Marías no salón da súa casa ante a copia da Anunciación de Fra Anxélico, o seu primeiro moble e o centro do seu fogar Católico practicante, Marías «tivo que sufrir tan duras probas contra a súa fe que o permanecer nela constitúe unha virtude heroica: "Que se vaian eles" era a súa norma. En 1949 recibiu, providencialmente, unha suprema orientación do cardeal Suhard, arcebispo de París, que o ía confortar fronte a tantos ataques. Ese ano foi convidado á Semana dos intelectuais católicos, celebrada en París. O 15 de maio, na sesión de clausura, deu unha conferencia na cripta de Sainte-Odile, presidida polo citado cardeal», que morreu pouco despois e cuxo pensamento se anticipaba ao Concilio Vaticano II, a cuxa terceira sesión foi convidado as propio Marías en 1964. «Que as virtudes de Julián Marías foron heroicas consta para moitos». Cando Xoán Paulo II creou o Pontificio Consello para a Cultura, en 1982, nomeou a Julián Marías, debido ao seu prestixio, un dos seus doce membros, representantes de grandes porcións do mundo, o único de lingua española. En 1947 obtivo o Premio Fastenrath pola súa obra Miguel de Unamuno. En 1964 obtivo o Premio Kennedy outorgado polo Instituto de Estudos Norteamericanos de Barcelona. Desde 1964 foi membro da Real Academia Española, ocupando a cadeira de brazos «S». En 1971 obtivo o Premio Juan Palomo por Antropoloxía metafísica. En 1972 obtivo o Premio Gulbenkian de Ensaio. En 1973 recibiu o Premio de Ensaio da Académie du Monde Latin. En 1975 obtivo o Premio Ramón Godó de xornalismo.
Transición Tamén foi senador por designación real entre 1977 e 1979, nomeado por Juan Carlos I de España para as «Cortes constituíntes, o que fixo que influíse na primeira frase que se contén na Constitución». Un ano máis tarde foi pregoeiro da Semana Santa de Valladolid.González Fernández, Enrique (2012). Pensar España con Julián Marías. Madrid: Rialp. p. 21. ISBN 978-84-321-4166-9.
En 1985 recibiu o Premio Mariano de Cavia polo seu artigo «A liberdade en regresión», que lle entregou Don Juan de Borbón. En 1987 recibiu o Premio das Letras de Castela e León. En 1990 ingresou na Real Academia de Belas Artes de San Fernando. En 1993 recibiu a insignia francesa da Orde das Artes e das Letras. En 1996, recibiu o Premio Príncipe de Asturias de Comunicación e Humanidades, xunto ao xornalista e historiador italiano Indro Montanelli. En 2001, a medalla de ouro ao Mérito no Traballo. En 2002, o XVI Premio Internacional Menéndez Pelayo, así como o Premio Cristóbal Gabarrón de Pensamento e Humanidades. En 2003, o Premio de Cultura da Comunidade de Madrid. miniatura|José María Aznar recibe a Julián Marías e a Pedro Laín Entralgo ao día seguinte de chegar ao Palacio da Moncloa