Obrazovanje na daljinu 200pxUčenje i rad u digitalnom okruženju Osnovni podaci Izvorni naziv Distance education / Distance learning Vrsta Obrazovanje, e-učenje Glavni načini izvođenja Online, hibridno (kombinovano), dopisno Ključna komponenta Prostorna i/ili vremenska odvojenost učenika i nastavnika Tehnologija Internet, sistemi za upravljanje učenjem (LMS), videokonferencije Povezani pojmovi Srodni oblici Online učenje, učenje na daljinu, online obrazovanje Modeli nastave Sinhrono i asinhrono učenje Obrazovanje na daljinu, poznato i kao učenje na daljinu, oblik je obrazovanja u kojem učenici ili studenti nisu nužno fizički prisutni u školi, odnosno u kojem su nastavnik i učenik prostorno i vremenski razdvojeni. Danas se ono najčešće ostvaruje putem online obrazovanja (poznatog i kao online učenje) putem online škole online škole. Program obrazovanja na daljinu može se u potpunosti odvijati putem interneta ili kombinovati online nastavu s tradicionalnom nastavom koja se odvija neposredno u učionici. Takav oblik kombinovane nastave naziva se hibridna ili kombinovana nastava.
Masovni otvoreni online kursevi (MOOC), koji omogućavaju učešće velikog broja polaznika i otvoren pristup putem World Wide Web ili drugih mrežnih tehnologija, predstavljaju novije oblike obrazovanja na daljinu. Za obrazovanje na daljinu koriste se i brojni drugi termini, kao što su distribuisano učenje, e-učenje, m-učenje i virtualna učionica, koji se u određenom kontekstu koriste kao približni sinonimi. E-učenje se pokazalo korisnim obrazovnim sredstvom, a trebalo bi se zasnivati na interaktivnom procesu koji uključuje različite načine učenja prilagođene polaznicima na različitim nivoima obrazovanja. Okruženje za učenje na daljinu omogućava usvajanje novih znanja, saradnju s drugima i razvijanje samodiscipline.
Historijski gledano, obrazovanje na daljinu u početku se zasnivalo na dopisnim kursevima, pri čemu su učenici ili studenti komunicirali s obrazovnom ustanovom putem pošte. Razvojem različitih tehnologija ovaj oblik obrazovanja proširen je na videokonferencije, televiziju i internet.
Historija
Jedan od najranijih pokušaja organizovanja obrazovanja na daljinu zabilježen je 1728. U novinama Boston Gazette objavljen je oglas Caleba Philippsa, nastavnika "novog metoda stenografskog pisanja", koji je tražio učenike zainteresovane za učenje ove vještine putem sedmičnih lekcija dostavljanih poštom.
Prvi kurs obrazovanja na daljinu u savremenom smislu organizovao je Isaac Pitman tokom 1840-ih. On je podučavao sistem stenografije tako što je svojim učenicima poštom slao tekstove napisane stenografijom, a oni su mu zauzvrat slali vlastite transkripcije na pregled i ispravku. Mogućnost povratne informacije od učenika bila je osnovna novina Pitmanovog sistema. Uvođenje poštanske marke i jedinstvenih, niskih poštanskih tarifa u Engleskoj 1840. učinilo je slanje nastavnih materijala, zadataka i odgovora putem pošte finansijski pristupačnijim i jednostavnijim. Time su stvoreni uslovi za širenje dopisnog obrazovanja i njegovo korištenje u znatno širem krugu polaznika.
Ovaj rani oblik obrazovanja pokazao se veoma uspješnim, pa je tri godine kasnije osnovano Fonografsko dopisno društvo s ciljem formalizovanja i organizovanja ovakvih kurseva. Društvo je kasnije poslužilo kao osnova za osnivanje koledža "Sir Isaac Pitman" širom zemlje.
Prva dopisna škola u Sjedinjenim Američkim Državama bila je Društvo za podsticanje učenja kod kuće, osnovano 1873.
Wolsey Hall, Oxford, osnovan 1894, bio je prvi koledž za obrazovanje na daljinu u Ujedinjenom Kraljevstvu.
Univerzitetski dopisni kursevi Ujedinjeno Kraljevstvo mini|desno|300px|Somerset House, sjedište Londonskog univerziteta od 1837. do 1870.
Londonski univerzitet bio je prvi univerzitet koji je omogućio stjecanje akademskih diploma osobama koje su ispunile uslove polaganjem njegovih ispita, uspostavivši 1858. svoj Vanjski program (). Univerzitet je osnovan 1836. kao ispitno tijelo ovlašteno za dodjeljivanje diploma studentima povezanih koledža, među kojima su u početku bili Univerzitetski koledž u Londonu i Kraljevski koledž u Londonu, dok su im se tokom naredne dvije decenije pridružile i druge ustanove. U početku su ovi povezani koledži morali izdavati posebne certifikate kojima se dokazivalo da je student pohađao njihov program. Međutim, novom poveljom iz 1858. taj uslov je ukinut, čime je i muškarcima, a od 1878. i ženama, omogućeno da pristupe ispitima i steknu diplomu bez obzira na to jesu li pohađali neku obrazovnu ustanovu ili su učili samostalno. Ovaj vanjski program Charles Dickens nazvao je "narodnim univerzitetom" (), jer je omogućavao pristup visokom obrazovanju i studentima iz manje imućnih društvenih slojeva.
Broj upisanih studenata kontinuirano je rastao tokom posljednjih decenija 19. stoljeća, a primjer Londonskog univerziteta ubrzo su počele slijediti i druge ustanove. Međutim, univerzitet je u početku osiguravao samo polaganje ispita, a ne i nastavne materijale, zbog čega su pojedini akademici zaključili da prvobitni sistem stjecanja diploma vanjskim studiranjem na Londonskom univerzitetu "nije bio oblik obrazovanja na daljinu".
Australija i Južna Afrika
Velike geografske udaljenosti u Australiji podstakle su posebno intenzivan razvoj dopisnog obrazovanja. Univerzitet u Queenslandu osnovao je 1911. Odsjek za dopisne studije.
Sjedinjene Američke Države mini|desno|300px|William Rainey Harper, zagovornik vanjskih univerzitetskih kurseva, na fotografiji iz 1905.
William Rainey Harper, osnivač i prvi predsjednik Univerziteta u Chicagu, zalagao se za koncept proširenog obrazovanja, prema kojem bi istraživački univerzitet imao izdvojene koledže u drugim dijelovima šire regije.
Harper je 1892. podržao uvođenje dopisnih kurseva kao načina za širenje obrazovanja. Ova ideja do 1920-ih primijenjena je na Univerzitetu u Chicagu, Univerzitetu Wisconsina u Madisonu, Univerzitetu Columbia i nekoliko desetina drugih univerziteta.
Broj polaznika najveće privatne profitne škole sa sjedištem u Scrantonu u Pennsylvaniji, Međunarodne dopisne škole, naglo je rastao tokom 1890-ih. Škola je osnovana 1888. radi stručnog osposobljavanja imigranata koji su radili u rudnicima uglja i željeli postati državni rudarski inspektori ili poslovođe. Godine 1894. upisala je 2.500 novih polaznika, a 1895. čak 72.000. Do 1906. ukupan broj upisanih polaznika dostigao je 900.000. Takav rast omogućen je slanjem cjelovitih udžbenika umjesto pojedinačnih lekcija, kao i angažovanjem 1.200 prodajnih predstavnika koji su neposredno obilazili potencijalne polaznike.
Pedagoški pristup ove škole značajno se razlikovao od pristupa tradicionalnih tehničkih škola i koledža:
Obrazovanje je bilo jedan od prioriteta Progresivne ere, tokom koje su se srednje škole i koledži u Sjedinjenim Američkim Državama naglo širili. Za starije muškarce i one koji zbog porodičnih obaveza nisu mogli redovno pohađati nastavu, osnivane su večernje škole, poput škole YMCA u Bostonu, koja je kasnije postala Sjeveroistočni univerzitet. Privatne dopisne škole izvan velikih gradova nudile su fleksibilan oblik obrazovanja usmjeren na konkretne potrebe polaznika.
Velike korporacije počele su sistematski organizovati programe osposobljavanja novih zaposlenika. Broj članica Nacionalnog udruženja korporativnih škola porastao je sa 37 u 1913. na 146 u 1920. Privatne škole koje su pružale specijalizovano tehničko obrazovanje svim upisanim polaznicima, a ne samo zaposlenicima pojedinačnih kompanija, počele su se otvarati širom zemlje tokom 1880-ih. Počevši od Milwaukeeja 1907, javne škole počele su uvoditi besplatne programe stručnog obrazovanja.
Međunarodna konferencija
Prvi sastanak Međunarodne konferencije za dopisno obrazovanje održan je 1938. Cilj konferencije bio je omogućiti individualizirano obrazovanje uz niske troškove, primjenom pedagoškog pristupa koji se zasnivao na testiranju, evidentiranju, klasifikaciji i diferencijaciji polaznika. Organizacija je kasnije promijenila naziv u Međunarodno vijeće za otvoreno i obrazovanje na daljinu (ICDE), a njeno sjedište danas se nalazi u Oslu, u Norveškoj.
Otvoreni univerziteti
Otvoreni univerzitet (OU) u Ujedinjenom Kraljevstvu osnovala je tadašnja vlada Laburističke stranke, na čelu s Haroldom Wilsonom. Na osnovu ideje Michaela Younga, planiranje osnivanja univerziteta započelo je 1965. pod rukovodstvom državne ministrice za obrazovanje Jennie Lee. Ona je razvila koncept "Otvorenog univerziteta" zasnovan na proširivanju pristupa visokom obrazovanju i najvišim standardima akademskog obrazovanja i osnovala planski odbor u kojem su bili prorektori univerziteta, stručnjaci za obrazovanje i televizijski producenti. Odborom je predsjedavao Sir Peter Venables. James Redmond, tadašnji pomoćnik direktora za tehniku BBC-a, većinu svojih kvalifikacija stekao je u večernjoj školi. Njegovim entuzijazamom za projekt prevaziđene su tehničke poteškoće povezane s korištenjem televizije za emitovanje nastavnih programa.
mini|desno|300px|Walton Hall, obnovljen 1970. i pretvoren u sjedište novouspostavljenog Otvorenog univerziteta (autorica crteža: Hilary French)
Osnivanje Otvorenog univerziteta značajno je proširilo domet dopisnog obrazovanja i utjecalo na to da ono postane prihvatljiva alternativa tradicionalnim oblicima obrazovanja. Ova ustanova bila je među predvodnicima u razvoju novih tehnologija za unapređenje obrazovanja na daljinu, kao i u provođenju istraživanja u drugim naučnim oblastima. Walter Perry imenovan je prvim prorektorom Otvorenog univerziteta u januaru 1969, dok je njegov prvi sekretar za osnivanje bio Anastasios Christodoulou. Dolazak nove konzervativne vlade, predvođene Edwardom Heathom, 1970. doveo je do smanjenja budžeta, koje je proveo ministar finansija Iain Macleod. On je ranije ideju o otvorenom univerzitetu nazvao "potpunom besmislicom". Uprkos tome, Otvoreni univerzitet primio je svojih prvih 25.000 studenata 1971, primjenjujući liberalnu politiku otvorenog upisa. U to vrijeme ukupan broj studenata na tradicionalnim univerzitetima u Ujedinjenom Kraljevstvu iznosio je oko 130.000.
Athabasca univerzitet, otvoreni univerzitet u Kanadi, osnovan je 1970. i slijedio je sličan model, iako je razvijen nezavisno od britanskog iskustva. Primjer Otvorenog univerziteta poslužio je kao poticaj za osnivanje španskog Nacionalnog univerziteta za obrazovanje na daljinu 1972. i njemačkog Univerziteta u Hagenu 1974. Danas širom svijeta postoje brojne slične ustanove, od kojih mnoge u svom nazivu imaju izraz "otvoreni univerzitet".
Većina otvorenih univerziteta koristi tehnologije obrazovanja na daljinu kao način izvođenja nastave, iako neki zahtijevaju prisustvo u lokalnim centrima za učenje ili na regionalnim "ljetnim školama". Neki otvoreni univerziteti razvili su se u ustanove s veoma velikim brojem studenata, poznate kao "megauniverziteti".
Pandemija bolesti COVID-19
mini|desno|300px|Učenici koji se obrazuju kod kuće na Filipinima – kombinovano učenje putem štampanih i digitalnih nastavnih materijala tokom pandemije COVID-a 19 2020. u San Miguelu, Bulacan
Pandemija COVID-a 19 dovela je do zatvaranja velike većine škola širom svijeta za neposrednu nastavu. Pandemija je istovremeno ukazala na nedovoljnu pripremljenost nastavnika za efikasnu primjenu digitalnih pedagoških metoda, uključujući poteškoće u oblikovanju interaktivne nastave i nedovoljno poznavanje platformi kao što su Zoom i Teams. Pandemija bolesti COVID-19 dodatno je povećala značaj obrazovanja na daljinu, iako su politike i modeli njegove primjene na pojedinim univerzitetima bili razvijani i prije pandemije.