Ва́льтэр Ганс Фердына́нд Э́мэ, часцей вядомы як Вальтэр Эмэ (; , Берлін — , Берлін) — нямецкі журналіст і палітык. Адыграў пэўную ролю ў інфармацыйным забеспячэнні дзейнасці дыпламатычнай місіі Беларускай Народнай Рэспублікі ў Берліне ў 1919 годзе.

Біяграфія

Раннія гады і адукацыя Нарадзіўся ў берлінскай сям'і евангельскага веравызнання. Яго бацькам быў настаўнік Іаганес Готхальд Эмэ, маці — Маргарэта Элізабэт (у дзявоцтве Ліндэман). Першапачаткова планавалася, што ён будзе вывучаць тэалогію. Ён паступіў у прэпарандум для падрыхтоўкі на настаўніка пачатковай школы, а пазней ва ўніверсітэце вывучаў палітэканомію і філасофію. Падчас вучобы Эмэ парваў з царквой і далучыўся да руху, які змагаўся супраць «рэакцыі дзяржаўнай і паліцэйскай царквы» і «сярэднявечнага выхавання моладзі». Ён выступаў як выступоўца на сходах Аб’яднанага камітэта па выхадзе з царквы і быў сябрам Саюза неканфесійных. У 1912 годзе ўступіў у Сацыял-дэмакратычную партыю Германіі (СДПГ). Да Першай сусветнай вайны ён пазіцыянаваў сябе як сацыялістычны педагог-рэфарматар, пісаў артыкулы пра праблемы адукацыі ў акадэмічныя часопісы. Быў перакананым марксістам і належаў да рэвізіянісцкага крыла СДПГ.

Першая сусветная вайна і беларускі нацыянальны рух З пачаткам вайны ў жніўні 1914 года быў прызваны ў ландштурм і накіраваны на Усходні фронт у складзе арміравальнага батальёна. Падчас службы ён стаў сведкам шматлікіх ваенных злачынстваў: разбурэння горада Каліш у расійскай Польшчы, забойства расійскіх ваеннапалонных у Галіцыі, а пазней, падчас знаходжання ў Турцыі, стаў сведкам генацыду армян. Гэтыя падзеі моцна паўплывалі на яго і сталі асновай для выдадзенай ім у 1920 годзе кнігі «Прызнанне нямецкай віны — матэрыялы да нямецкага вядзення вайны» ().

У лістападзе і снежні 1918 года, падчас Лістападаўскай рэвалюцыі, Эмэ быў адным з кіраўнікоў салдацкага савета ў Гродне і рэдагаваў «Газету гродзенскага салдацкага савета» (). Менавіта салдацкі савет дэлегаваў яго ў Берлін. У Берліне ён усталяваў кантакты з беларускімі дыпламатамі. Як адзначае гісторык Ігар Барынаў, В. Эмэ быў наняты Дыпламатычнай місіяй БНР у якасці інфармацыйнага кансультанта. За 300 марак у месяц ён абавязаўся прасоўваць матэрыялы пра Беларусь у сацыялістычных газетах Германіі паводле распрацаванага ім піяр-плана. Аднак яго супрацоўніцтва з місіяй БНР было непрацяглым: Эмэ крытыкаваў беларускія матэрыялы за іх другаснасць і адсутнасць пазітыўнага парадку дня, лічачы іх нецікавымі для нямецкага чытача, у выніку чаго дагавор з ім быў скасаваны.

Палітычная і журналісцкая дзейнасць у Веймарскай рэспубліцы У канцы 1918 года працаваў сакратаром у Рэйхсканцылярыі і ўдзельнічаў у Першым Усегерманскім кангрэсе рабочых і салдацкіх саветаў. З сакавіка 1919 года ён вярнуўся да журналістыкі. У маі 1919 года ў Эмэ адбыўся канфлікт з намеснікам кіраўніка прэс-службы ўрада Робертам Броерам, які абвінаваціў яго ў распаўсюдзе за мяжой інфармацыі, што шкодзіць рэпутацыі Германіі. Эмэ ўспрыняў гэта як паклёп і звярнуўся з лістом да прэм'ер-міністра Філіпа Шэйдэмана.

Эмэ працаваў у розных агенцтвах і выданнях, у тым ліку ў органе НСДПГ «Freiheit», быў карэспандэнтам «Leipziger Volkszeitung», а пазней пісаў для камуністычнай «Die Rote Fahne». Ён стварыў уласнае карэспандэнцкае бюро «Wiposit», якое прадастаўляла інфармацыйныя паслугі палітыкам і замежным дыпламатам. У 1920 годзе, пасля Капаўскага путчу, падчас паездкі ва Усходнюю Прусію ён быў арыштаваны па абвінавачванні ў дзяржаўнай здрадзе мясцовымі ўладамі, але дзякуючы ўмяшанню з Берліна быў вызвалены.

У 1923 годзе В. Эмэ апынуўся ў цэнтры гучнага скандалу. За перадачу замежным навіновым агенцтвам інфармацыі пра фарміраванне «чорнага рэйхсвера» і ваенныя падрыхтоўкі ў адказ на акупацыю Рура ён быў абвінавачаны ў шпіянажы. Суд, які праходзіў у Лейпцыгу ў закрытым рэжыме, выклікаў абурэнне ў дэмакратычнай прэсе з-за парушэння свабоды слова. Эмэ быў асуджаны на адзін год турэмнага зняволення. Да пачатку адбывання пакарання ён збег у Парыж, але восенню 1923 года быў высланы французскімі ўладамі. Пасля вяртання ў Германію быў змешчаны ў турму ў Котбусе, адкуль выйшаў у 1925 годзе дзякуючы амністыі.

Пасля вызвалення ён працаваў галоўным рэдактарам берлінскай штодзённай газеты «Welt am Abend». Разам з вядомым камуністычным выдаўцом Вілі Мюнцэнбергам ён абараніў выданне ад спробаў рэйдэрскага захопу з боку іншых інвестараў. Эмэ актыўна выступаў супраць нацызму, у суаўтарстве з Куртам Каро ў 1930 годзе выдаў кнігу «Ці прыйдзе "Трэці рэйх"?» (). Пасля прыходу да ўлады нацыстаў працаваў замежным карэспандэнтам.

Дзейнасць пасля Другой сусветнай вайны Пасля паражэння Германіі ў Другой сусветнай вайне, з мая 1945 года працаваў эканамічным камісарам у Дрэздэне, а затым узначальваў інфармацыйнае ведамства пры зямельнай адміністрацыі Саксоніі. У жніўні 1945 года ён выконваў абавязкі бургамістра горада Гёрліц. У Гёрліцы ён сутыкнуўся з інтрыгамі мясцовых функцыянераў камуністычнай і сацыял-дэмакратычнай партый, якія бачылі ў ім чужынца.

У снежні 1945 года ён быў арыштаваны НКУС па ілжывым абвінавачванні ў тым, што ён нібыта быў афіцэрам Гестапа ў Лодзі. У 1946 годзе савецкі ваенны трыбунал у Карлсхорстце асудзіў яго да 25 гадоў працоўных лагераў. Пакаранне ён адбываў у турме ў Баўцэне. Быў вызвалены ў 1956 годзе, а ў 1963 годзе цалкам рэабілітаваны Вярхоўным судом СССР. Пасля вызвалення жыў у Веймары, займаўся літаратурнай дзейнасцю, напісаў мемуары пра падзеі 1918—1919 гадоў. Памёр у 1969 годзе.

Выбраная бібліяграфія Sozialismus und Bolschewismus. Zur Revolution im Sozialismus. Generalsekretariat zum Studium des Bolschewismus, Berlin 1919. Bekenntnis deutscher Schuld : Beiträge zur deutschen Kriegsführung. Verlag Neues Vaterland, Berlin 1920 (як укладальнік). Kommt „Das Dritte Reich“? Rowohlt, Berlin 1930 (разам з Куртам Каро). Schleichers Aufstieg. Ein Beitrag zur Geschichte der Gegenrevolution. Rowohlt, Berlin 1933 (разам з Куртам Каро). Damals in der Reichskanzlei. Erinnerungen aus den Jahren 1918/1919. Kongress-Verlag, Berlin 1958. Die Weimarer Nationalversammlung 1919. Erinnerungen. Rütten & Loening, Berlin 1962.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Палітыкі Германіі Катэгорыя:Журналісты Германіі Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў ГДР Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берліне Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1892 годзе Катэгорыя:Памерлі ў Берліне Катэгорыя:Памерлі ў 1969 годзе