Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія (, поўнае юрыдычная назва: Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія Рускай праваслаўнай царквы) — вышэйшая навучальная ўстанова Рускай праваслаўнай царквы, заснаваная ў Санкт-Пецярбургу ў 1797 годзе. У цяперашні час уяўляе сабой комплекс духоўна-навучальных устаноў, якія аб’ядноўваюцца ўмоўнай назвай Санкт-Пецярбургскія духоўныя школы.
Перыяд паасобнага існавання духоўна-навучальных устаноў
Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія Установа У 1721 годзе пры Аляксандра-Неўскім манастыры па распараджэнні архіепіскапа Наўгародскага была заснаваная Славенская школа для навучання азбуцы, пісьму, Псалтыру, арыфметыцы, граматыцы і тлумачэнню евангельскіх асалодаў. У 1726 годзе яна была перайменаваная ў Славяна-грэка-лацінскую семінарыю з выкладаннем багаслоўя, філасофіі, рыторыкі, красамоўства, гісторыі, геаграфіі, старажытных і новых моў. Вучні набіраліся з розных саслоўяў. Колькасць іх складала да 100 чалавек. Славяна-грэка-лацінская семінарыя ў 1736 годзе была аб’яднаная з семінарыяй, якая дзейнічала ў доме епіскапа Феафана (Пракаповіча) на Карпаўцы. У 1761 годзе Свяцейшы Сінод падаў дазвол выпускнікам семінарыі на навучанне медыцыне за мяжой з выплатай ім падвойнага пенсіёну. Яны накіроўваліся ў Кембрыджскі і Оксфардскі ўніверсітэты (Англія), Гётынген (Германія). У 1788 годзе навучальная ўстанова была ператворана ў Галоўную семінарыю, куды пасылалі вучыцца лепшых выхаванцаў з многіх епархіяльных сэмінарыяў Расіі.
Старэйшыя класы Наўгародскай семінарыі таксама былі пераведзены ў Аляксандра-Неўскі манастыр, і лік выхаванцаў у Галоўнай семінарыі дасягнуў 200. У Галоўнай семінарыі былі ўведзеныя: царкоўная гісторыя, механіка, натуральная гісторыя, а таксама быў адкрыты клас матэматыкі і вопытнай фізікі. Лепшыя са старшакласнікаў (яны называліся студэнтамі) прызначаліся лектарамі ў ніжэйшых класах. У 1797 годзе адначасова з перайменаваннем Свята-Траецкага Аляксандра-Неўскага манастыра ў Аляксандра-Неўскую лаўру Аляксандра-Неўская Галоўная семінарыя была ператворана ў Аляксандра-Неўскую акадэмію. У найвышэйшым загадзе імператара Паўла I ад 18 (31) снежня 1797 года было адзначана:
«Признали Мы за благо следующее распоряжение: как просвещение и благонравие духовного чина способствует просвещению и утверждению добрых нравов и в мирских, повелеваем кроме бывших доныне Духовных академий в Москве и Киеве, учредить такие Духовные академии в Санкт–Петербурге при Александро–Невском монастыре, и в Казани, вместо находящихся там семинарий, снабдя их всем, соответствующим званию и для преподавания потребным». У Духоўных акадэміях, акрамя агульных семінарскіх курсаў, пастанавілі выкладаць поўную сістэму філасофіі і багаслоўя, вышэйшае красамоўства, фізіку і мовы: лацінскую, старажытнагабрэйскую, грэцкую, нямецкую і французскую. Выпускнікі Духоўнай акадэміі размяркоўваліся настаўнікамі ў Духоўныя семінарыі і вучылішчы, на царкоўна-прыходскае служэнне, святарамі пры рускіх замежных місіях і амбасадах. Шмат хто працягваў сваё навучанне ў свецкіх навучальных установах. Лепшыя студэнты заставаліся выкладчыкамі акадэміі ніжэйшых класаў. На 1808 год у акадэміі лічылася 277 выхаванцаў.
Рэфармаваная акадэмія Згодна ўсеагульнай рэформы духоўнай адукацыі ў пачатку 1809 года Аляксандра-Неўская акадэмія была падзеленая на тры навучальныя ўстановы, якія працягвалі размяшчацца ў Аляксандра-Неўскай лаўры: Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію (вышэйшая школа); Санкт-Пецярбургскую духоўную семінарыю (сярэдняя школа); Аляксандра-Неўскае духоўнае вучылішча (ніжэйшая школа). Акадэмія і семінарыя займалі Фёдараўскі і Паўднёвы карпусы Лаўры. Пасля распрацоўкі і прыняцця Статута 17 лютага (1 сакавіка) 1809 года адбылося ўрачыстае адкрыццё Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі. Былі ўведзеныя вучоныя ступені доктара, магістра і кандыдата багаслоўя. Першы выпуск рэфармаванай Духоўнай акадэміі быў здзейснены ў 1814 годзе. 12 з 78 выпускнікоў адразу ж папоўнілі прафесарска-выкладчыцкую карпарацыю. Пашырэнне і рэформа Духоўнай акадэміі запатрабавалі асобнага будынка. 10 (22) чэрвеня 1817 года мітрапаліт асвяціў закладку акадэмічнага корпуса. Яго пабудавалі ў 1817—1821 гадах на казённыя сродкі на тэрыторыі Лаўры, на поўдзень ад Фёдараўскага корпусу. З 1821 года Акадэмія стала выдаваць часопіс «Христианское чтение», які, як правіла, утрымліваў пераклад на рускую мову твораў айцоў царквы, артыкулы з развагамі пра хрысціянскую рэлігіі наогул, па тлумачэнню праваслаўнага веравучэння, царкоўнага красамоўства, царкоўнай гісторыі, з павучальных разважанняў і хрысціянскай бібліяграфіяй. З 1847 года пачалася перакладчыцкая дзейнасць. Былі перакладзеныя: гутаркі Іаана Златавуста, гістарычныя сачыненні Яўсевія Памфіла, Сакрата Схаластыка, Сазамена, Феадарыта, Эвагрыя Схаластыка, Феадора чытальніка і Філасторгія; сачыненне пра царкоўную іерархію, што прыпісваецца Дзіянісію Арэапагіту, сачыненні Сафронія, Германа, Максіма Спавяданніка, Феадора Студыта, Сымона Салунскага, Марка Эфескага, Мікалая Кавасілы і Паісія. Былі ажыццёўлены пераклады твораў візантыйскіх гісторыкаў: Мікіты Ханіата, Георгія Пахімера, Нікіфара Рыгоры, летапіс Георгія Акрапаліта; таксама старажытныя літургіі ўсходнія і заходнія.
Акадэмія таксама прымала ўдзел у перакладзе Святога пісьма на рускую мову. Пераклад Бібліі быў даручаны Санкт-Пецярбургскай, Маскоўскай, Кіеўскай і Казанскай духоўным акадэміям. Знакаміты прафесар акадэміі протаіерэй і вядомы місіянер архімандрыт пачалі грандыёзную работу па навуковаму перакладу Бібліі на рускую мову. Праца праходзіла пад кіраўніцтвам свц. Філарэта (Драздова). Агульную рэдакцыю ажыццяўляў прафесар грэцкай мовы Санкт-Пецярбургскай акадэміі . Разгляд тэкстаў выраблялі мітрапаліт Маскоўскі і Свяцейшы Сінод. Новы Запавет на рускай мове выйшаў у 1863 годзеКраткая история .
З 40-х гадоў XIX стагоддзя акадэмія пачынае набіраць студэнтаў з Памесных Праваслаўных Цэркваў: з Балгарыі, Грэцыі, Грузіі, Румыніі, Сербіі. Сярод іх — услаўленыя Сербскай Праваслаўнай Царквой багаслоў прападобны і свяціцель , будучы Патрыярх Сербскі .
У 1858 годзе ў Акадэмію паступілі дзве бібліятэкі рукапісаў: наўгародскага Сафійскага сабора і Кірылава манастыра. З 1875 года пачаў выдавацца пры Акадэміі часопіс — «Церковный вестник». У 1879 годзе была створаная калекцыя прадметаў царкоўных старажытнасцей.
Наступны этап у гісторыі духоўнай акадэміі пачаўся з увядзення новага Статута 1884 года. Ён быў распрацаваны пры ўдзеле обер-пракурора Сінода і ўведзены ў акадэміі пры рэктары (1883—1887) епіскапу . Новы статут ўзмацніў кантроль кіруючага архірэя, рэктара і інспектара над акадэмічнымі справамі, прыслабіў паўнамоцтвы Савета і Праўлення акадэміі. Тры аддзяленні, што існавалі да гэтага ў акадэміях былі скасаваныя, паколькі была пастаўленая мэта — даваць поўную багаслоўскую адукацыю. Ўзровень навуковай падрыхтоўкі выпускнікоў пачаў няўхільна зніжацца, а разам з ім і прэстыжнасць духоўнай адукацыі. Увядзенне новага статута пасля стала адной з асноўных прычын удзелу студэнтаў духоўных школ у рэвалюцыйным руху.
Падзеі рускай рэвалюцыі 1905—1907 гадоў не лепшым чынам адбіліся на навучальным працэсе ў сталічных Духоўных школах, перыядычна адбываліся забастоўкі іх выхаванцаў. У пачатку 1908 года епіскап быў вымушаны напісаць Санкт-Пецярбургскага мітрапаліту данясенне аб удзеле навучэнцаў Акадэміі ў студэнцкіх сходкахШкаровский Михаил «Санкт-Петербургские Духовные школы в XX—XXI вв.» Т. 1 Издательство Санкт-Петербургской Православной Духовной Академии_СПб_2015_2000 экз.. У 1910 годзе быў прыняты зацверджаны 2 красавіка імператарам Мікалаем II новы статут Духоўных акадэмій, які стаў пэўным кампрамісам паміж статутамі 1869 і 1884 гадоў. У новым статуце паказвалася, што Акадэміі — зачыненыя пастырскія школы, падначаленыя Свяцейшаму Сіноду, які кіруе імі і кантралюе іх праз епархіяльнага архірэя і рэктара. Правы апошняга значна пашыраліся. Цяпер у Акадэміі належала мець 9 ардынарных прафесараў, 10 экстраардынарных, 10 дацэнтаў і 3 лектара — усяго 32 выкладчыка і рэктар; тэрмін службы абмяжоўваўся 30 гадамі. У дачыненні да арганізацыі навучальнага працэсу дапушчалася ў парадку спецыялізацыі вылучэнне груп прадметаў (акрамя агульнаабавязковых), заняткі якімі падаваліся на выбар студэнтам; таксама павялічвалася колькасць кафедраў. Статут дапрацоўваўся і ў наступным 1911 годзе, калі была яшчэ больш павялічана ўлада рэктара: ён атрымаў права адбіраць і выключаць кандыдатаў у выкладчыкі, прадстаўленых акадэмічным Саветам, палова якога павінна была складацца ў святым сане.
У 1913—1917 гадах Духоўная акадэмія насіла назву «Імператарскай».
Пераемнікі Акадэміі ў 1920-я гады У 1918 годзе Петраградская духоўная акадэмія была зачынена. Прадаўжальнікам традыцый Санк-Пецярбургскай духоўнай акадэміі некаторы час быў Петраградскі багаслоўскі інстытут (1920—1923 гады), які спыніў сваё існаванне, так як да сярэдзіны 1920-х гадоў амаль усё царкоўнае жыццё ў Петраградзе апынулася пад кантролем абнаўленчага епархіяльнага ўпраўлення. У 1925—1928 гадах у Ленінградзе дзейнічалі Вышэйшыя багаслоўскія курсы, якія спынілі сваё існаванне ў сувязі з новай хваляй ганенняў на рэлігію і Царкву ў СССР.
Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя, як сярэдняя духоўна-навучальная ўстанова, была арганізаваная 1 сакавіка 1809 года. У 1841 годзе семінарыя пераводзіцца за сцены Лаўры ў спецыяльна пабудаваны на казённыя сродкі будынак, у якім месціцца і дагэтуль. У 1886—1887 гадах па цэнтры семінарскага будынка з боку двара была зробленая трохпавярховая прыбудова, куды перамясцілі царкву апостала і евангеліста Іаана Багаслова і асвяцілі яе ў 1888 годзе. Семінарыя была зачыненая ў 1918 годзе. З 1926 года ў будынку размяшчаўся, спачатку, Паўночны факультэт , папярэднікам якога было Паўночнае аддзяленне рабфака Ленінградскага ўніверсітэта (з 1927 года названы Паўночным факультэтам). Пазней, з 1930 года Паўночны факультэт быў вылучаны ў самастойную навукова-педагагічную ўстанову , расфармаваны ў 1941 годзе. У час Вялікай Айчыннай вайны ў памяшканнях семінарыі працаваў шпіталь, а ва ўсходняе (правае) крыло будынка трапіла авіябомба.
Адзіныя Санкт-Пецярбургскія духоўныя школы