Dublín (en anglés Dublin, , u , en irlandés Baile Átha Cliath, u ) ye una ciudat y municipio irlandés, que ye a capital d'Irlanda, amás d'a mayor ciudat d'o país.
Ye en a provincia de Laighin, condau de Dublín, y comprende os distritos electorals (Dáil Éireann) de Dublín Central, Dublin Norte Central, Dublín Nord-ueste, Dublín Nord-ueste, Dublín Sud Central, Dublín Sud-este, y Dún Laoghaire and Rathdown.
A población de Dublín yera de 502.739 habitants en l'anyo 2006, en una superficie de 114,99 km², con una densidat de población de 4.372,02 hab/km².
Etimolochía Una d'as teorías sobre o nombre Dublin d'a ciudat diz que tien o suyo orichen en as palabras en irlandés Dubh Linn (laco negro en aragonés). Iste sería o nombre d'o laco que bi heba en un afluent d'o río Liffey, a on os vikingos bi construyioron a suya fortificación en a redolada, que ye l'orichen de l'actual ciudat de Dublín.
Sindembargo, d'atros fan notar que Ptolomeu ya charra d'a ciudat en os suyos escritos arredol de 140, con o nombre d'Eblana, prou amanato como ta que se creiga que Dublin en deriva. En o "Libro d'o Trasoro" escriben Diotelio:
O nombre en moderno irlandés, Baile Átha Cliath, fa referencia a o lugar que bi eba antis en l'actual Dublín, y significa, traducito a l'aragonés, lugar que bi ha en o vado d'as canyas.
Historia Os oríchens de Dublín Encara que seguntes Ptolomeu o lugar ya existiba en o 140, con o nombre d'Eblana, estioron os vikingos os creyadors d'o lugar en o sieglo IX, como un lugar a on comerciar con os pueblos celtas d'a comarca, antis de bi construir un castiello (l'orichen de l'actual castiello de Dublín). En o lugar bi habió un poblato celta antis de que os vikingos bi plegasen.
Asinas, en 837 Thorgis, un chefe vikingo, plegó a o lugar con una flota de 120 drakkars. 60 en puyoron por o río Boyne y 60 por o río Liffey, seguntes as cronicas irlandesas (as cronicas escandinavas no en charran guaire). En plegar en Dublín en 836, Lucien Musset: Las invasiones. El segundo asalto contra la Europa cristiana. Editorial Labor, S.A., Barcelona, 1982, 1a reimpresión, p.68. a on bi heba un poblato de pescataires, construyioron una torre en un pueyo (l'actual castiello de Dublín), con un poblato a o piet.
Emplegoron a torre ta treballos de protección, y emplegaron o poblato ta o comercio con as tribus irlandesas amanatas y ta refuchio d'os vikingos en as suyas incursions por a mar d'Irlanda, as islas britanicas y as costas de Francia.
En 1018 Dublín se convertió en a seu d'un bispato, dimpués d'a cristianización d'os vikingos que bi viviban.
A conquista normanda left|thumb|300px|O castiello de Dublín.. Dimpués d'a batalla de Hastings, o 14 d'octubre de 1066, os normandos d'o duque Guillermo de Normandía conquerioron o reino d'Anglaterra , que yera o centro d'os territorios vikingos en as islas Britanicas. Asinas, en 1170-1171 invadioron tamién Irlanda, y a ciudat de Dublín se convertió en o centro d'o suyo poder en a isla. substituyó a l'antigo simbolo politico irlandés de Tara, que ye 40 km a lo norte, alto u baixo, y o castiello de Dublín, construito en estilo normando (una d'as brancas de l'arte romanico) se convertió en o centro d'o poder britanico en Dublín y en Irlanda dica a independencia d'o país en o sieglo XX. Un nuevo castiello substituyó a l'anterior en 1213, con obras adicionals de fortificación en o sieglo XIV.
A ocupación anglesa Por a suya importancia politica y comercial, Dublín creixió a escape, y en 1700 teneba mas de 60.000 habitants, estando asinas a segunda ciudat de l'Imperio Britanico dimpués de Londres. Isto yera tamién porque dimpués d'a redota d'os catolicos en 1690 en a batalla d'o Boyne (u batalla de Boyne), os protestants de Guillermo d'Orange se bi instaloron, encluindo 3.000 hugonoz franceses. Antiparte, arredol de 20.000 chacobitas albandonaron a comarca dimpués d'o tractau de Limerick ta fuyir ta Francia u Espanya.
A presencia d'una important colonia protestant aseguraba a tranquilidat d'a presencia britanica en a ciudat y en tota a isla d'Irlanda, situación que se mantenió dica o sieglo XX.
A insurrección de Pascua y a independencia A insurrección de Pascua (1916), a Guerra d'Independencia irlandesa (1919-1921) y a Guerra Civil irlandesa (1922-1923) enronoron a ciudat, que fue reconstruita y se convertió en a capital d'a Irlanda independient.
Esporte Lo esporte ye parte important d'a vida d'os ciudadans de Dublin y en la ciudat son as siedes de cuasi totas las organizacions esportivas d'Irlanda. Los esportes mas practicaus y seguius en a ciudat son tamién los mas populars d'a isla: fútbol gaelico, fútbol, rugby union y hurling.
Competicions esportivas Dublín ha organizau o Campionato Europeu de Campo a Traviesa dos vegadas en as edicions de 2009 y 2021. Heba d'organizar a edición de 2020 pero estioron aplazaus ta l'anyo siguient.
Localidaz achirmanadas Barcelona border|20px (Catalunya). Leyón border|20px (Castiella y Leyón). Budapest border|22px (Hongría). Liverpool border|20px (Anglaterra). Matsue border|20px (Chapón). Monterrey border|22px (Mexico). San José border|20px (California, Estaus Unius).
Vinclos externos
Referencias
*