Paul Newman (nombre artistico de Paul Leonard Newman) estió un actor, director y produtor cinematografico estausunidense, naixito o 2 de chunio de 1925 en Shaker Heights Pere Vall: 1925-2008. Paul Newman, un tipo admirable, en a revista Fotogramas, numero 1.981, noviembre de 2008. (un rabal de Cleveland, Ohio), y muerto en Westport (Connecticut) o 26 de setiembre de 2008.
Estió uno d'os principals actors d'o cine estausunidense d'o sieglo XX, estando-ie activo dende primerías d'os anyos 1950, con cuantos premios recibitos y destacadas cintas en a suya carrera, como Cat on a Hot Tin Roof (1958), Exodus (1960), The Hustler (1961), Hud (1963), Hombre (1967), Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969), The Mackintosh Man (1972), The Color of Money (1986), Nobody's Fool (1994) u Road to Perdition (2002).
Newman recibió u fue nominato a os principals premios cinematograficos. Recibió un Oscar a o Millor Actor (1986) y fue nominato nueu vegatas, amás de muitos atros premios.
Actividaz previas Paul Newman estudió en a Shaker Height Senior High School. Christian Aguilera y Núria Dias: Los actores de los Oscar del siglo XX, Editorial 2001, L'Hospitalet de Llobregat, 1ª edición, marzo de 1999, .
En 1943 y dica 1945 prenió parte en a Segunda Guerra Mundial, en a US Navy, y bi combatió en o Teatro d'operacions d'o Pacifico.
Formación A suya formación como actor estió en l'Actor's Studio, una d'as Academias de formación d'actors mas innovadoras d'a suya epoca, a on dentró en 1952, dimpués d'estudiar en a Universidat Yale.
Carrera en o teatro y a televisión Os inicios d'a suya carrera estioron en o Teatro, y en 1953 tenió exito a suya interpretación en a obra Picnic, de William Inge, que estió 14 meses en cartel en Broadway. Estió en o teatro a on conoixió a la suya primera muller, Jacky Witte, d'a que s'esvurció en 1958.
Carrera cinematografica As primeras anyadas right|thumb|250px|Paul Newman. Newman inició a suya carrera cinematografica en a televisión, con bellas series de televisión, antis de pasar a o cine con un contrato con a productora cinematografica Warner Bros.
A meyatos d'os anyos 1950, Newman trencó o suyo contracto con a productora cinematografica Warner Bros. dimpués d'a suya actuación en o peplum The Silver Chalice, de Victor Saville, a suya primera cinta, por a experiencia traumatica que estió ista suya primera cinta. Asinas prencipió a suya independencia respecto d'os grans estudios de Hollywood. Newman afirmó que ista cinta yera a pior cinta d'a decada.
A suya oportunidat plegó con a muerte de l'actor James Dean, y Newman interpretó a lo boxiador Rocky Graziano en a cinta Somebody Up There Likes Me, de Robert Wise, en o suyo primer papel estrelar, con Pier Angeli, Everett Sloane y un choven Steve McQuen.
A consolidación As cintas de 1958 The Left Handed Gun d'Arthur Penn, a on interpretó a Billy o Nino, y Cat on a Hot Tin Roof, de Richard Brooks, con Elizabeth Taylor y guión de Tennessee Williams estioron a preba d'a suya capacidat interpretativa, con papels d'exploración d'a suya parte femenina, mientres que fació un papel mas masculín en a cinta The Long, Hot Summer, tamién de 1958, d'o director Martin Ritt, con Joanne Woodward u Orson Welles, y tamién en From the Terrace (1960) de Mark Robson, con Joanne Woodward, Barbara Eden, Ina Balin y Leon Ames.
En 1961 plega la cinta The Hustler, de Robert Rossen, con Jackie Gleason, Piper Laurie y George C. Scott, en o papel d'o chugador profesional de billar Eddie Felson, que ye considerata o suyo primer gran clasico. Por ista cinta recibió un Premio BAFTA a o Millor Actor, o suyo primer gran premio cinematografico, a mas d'estar nominato a l'Oscar a o Millor Actor y a o Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico. O critico cinematografico d'o The New York Times deciba:
En 1958 se casó con Joanne Woodward, que a mas estió a sobén coprotagonista en as suyas cintas. Estioron casaus dica la muerte de Newman, estando asinas una d'as parellas mas lonchevas d'o mundo d'o cine estausunidense.
Tamién son importants cintas con un claro component politico, como Exodus, d'Otto Preminger (1960), basata en una novela homonima de Leon Uris, con Eva Marie Saint u Ralph Richardson, que tracta sobre l'establimento de l'estato d'Israel.
Encara que en as primeras anyadas d'a suya carrera a critica li consideró como un nuevo Marlon Brando, Newman s'alexó bien luego d'ixe modelo.
A madureza left|thumb|250px|Paul Newman en 2007. A madureza definitiva d'a suya carrera plega con cintas como Cool Hand Luke (1967, de Stuart Rosenberg (con una nominación a l'Oscar a o Millor Actor y a o Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico) y con a suya colaboración con Robert Redford.
En 1968 rodó Winning, de James Goldstone. Ista cinta fació que s'intresase por o mundo de l'automobilismo, dica o punto de ganar un Campionato estausunidense (1976) y de partecipar en as 24 horas de Le Mans en 1979, como companyero d'o piloto alemán Rolf Stommelen.
Con Reford interpretó a Butch Cassidy en Butch Cassidy and the Sundance Kid, de George Roy Hill (1969), y a Henry Gondorff en The Sting, tamién de George Roy Hill (1973). Redford estió l'hombre d'a suya vida, en o sentito que as suyas carreras cinematograficas yeran paralelas y se complementaban a la perfección.
En os anyos 1970 fació cintas d'importancia, como The Mackintosh Man (1973), de John Huston, con Dominique Sanda u James Mason; pero tamién cintas merament comercials, como lo suyo papel en The Towering Inferno (1974), d'Irwin Allen y John Guillermin, con Steve McQueen, William Holden u Faye Dunaway.
En os anyos 1970, Newman yera l'actor millor pagato de Hollywood.
En 1978 morió o suyo fillo Scott por consumo de drogas y alcol dimpués d'un accident. Estió un duro golpe ta Newman, que perdió o suyo fillo barón.
Dende os anyos 1980 Newman creyó una empresa ta comercializar salsas, y prencipió con os beneficios una fecunda actividat benefica.
En 1986 rueda a continación de The Hustler, The Color of Money, de Martin Scorsese, con Tom Cruise, Mary Elizabeth Mastrantonio, Helen Shaver, Forest Whitaker y John Turturro. Con un gran exito de taquilla, Newman recibió por ista cinta una nominación a o Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico y, por primera vegata, un Oscar a o Millor Actor, dimpués de siet nominacions (a mas de dos nominacions dimpués d'o premio). Newman no fue a la gala d'os premios, cansato de tantas nominacions. Dició:
O retiro O suyo retiro d'o cine estió en 2008, ta una grancha en Westport (Connecticut), por a suya malautía (un cáncer), a on morió o 26 de setiembre de 2008.
As suyas ideyas politicas right|thumb|250px|Paul Newman en a campanya politica d'o senador Eugene McCarthy en 1970. Paul Newman estió un actor con compromís social y politico. Expresó o suyo refirme a lo Partiu Democrata y a suya oposición a la Guerra de Vietnam, y o republicano Richard Nixon consideraba que Newman yera o suyo enemigo numero 19.
En 1970 refirmó a o senador democrata Eugene McCarthy ta las eleccions presidencials estausunidenses, y estió un gran refirme en a luita por os dreitos civils, a mas de participar en o movimiento en favor d'o desarme.
Premios Paul Newman recibió un premio Oscar a o Millor Actor en 1986 por The Color of Money; en 1958 fue nominato a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en Cat on a Hot Tin Roof, de Richard Brooks; en 1981 recibió una nueva nominación por a suya interpretación en a cinta Absence of Malice, dirichita por Sydney Pollack; en 1982 una atra nominación por o suyo papel en The Verdict, de Sidney Lumet; y tamién en 1986 un Premio Oscar Honorario ta tota a suya carrera.
En 1961 recibió un Premio BAFTA a o Millor Actor por o suyo papel en The Hustler. En 2006 recibió un Globo d'Oro a o Millor Actor Segundario en Series, Miniseries o telefilms por o suyo papel en a serie de televisión Empire Falls.
En 1969 recibió un Globo d'Oro a o Millor Director por a suya cinta Rachel, Rachel.
Homenaches Sam Mendes deciba:
Obra literaria Newman, Paul and A. E. Hotchner. Newman's Own Cookbook. Simon & Schuster, 1998. . Newman, Paul and A. E. Hotchner. Shameless Exploitation in Pursuit of the Common Good. Doubleday Publishing, 2003. .
Filmografía Como actor Año Títol Papel Notas1954The Silver ChaliceBasil1956Somebody Up There Likes MeRocky GrazianoThe RackCapt. Edward W. Hall Jr.1957The Helen Morgan StoryLarry MadduxUntil They SailCapt. Jack Harding1958The Long, Hot SummerBen QuickThe Left Handed GunBilly o NinoCat on a Hot Tin RoofBrick PollittNominato - Oscar a o Millor ActorNominato - Premio BAFTA a o Millor ActorRally 'Round the Flag, Boys!Harry Bannerman1959The Young PhiladelphiansAnthony Judson Lawrence1960From the TerraceDavid Alfred EatonExodusAri Ben Canaan1961The HustlerEddie FelsonPremio BAFTA a o Millor ActorNominato - Oscar a o Millor ActorNominato - Globo d'Oro a o Millor Actor DramaticoParis BluesRam Bowen1962Sweet Bird of YouthChance WayneNominato - Globo d'Oro a o Millor Actor DramaticoHemingway's Adventures of a Young ManAd Francis, 'The Battler'Nominato - Globo d'Oro a o Millor Actor Segundario1963HudHud BannonNominato - Oscar a o Millor ActorNominato - Premio BAFTA a o Millor ActorNominato - Globo d'Oro a o Millor Actor DramaticoA New Kind of LoveSteve ShermanThe PrizeAndrew Craig1964What a Way to Go!Larry FlintThe OutrageJuan Carrasco1965Lady LArmand Denis1966HarperLew HarperTorn CurtainProf. Michael Armstrong1967HombreJohn RussellCool Hand LukeLuke JacksonNominato - Oscar a o Millor ActorNominato - Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico1968The Secret War of Harry FriggPvt. Harry Frigg1969WinningFrank CapuaButch Cassidy and the Sundance KidButch CassidyNominato - Premio BAFTA a o Millor Actor1970WUSARheinhardt1971Sometimes a Great NotionHank StamperOnce Upon a WheelEl mismoGanador: World Television Festival Award, Ganador: Best International Sports Documentary1972Pocket MoneyJim KaneThe Life and Times of Judge Roy BeanChuez Roy Bean1973The Mackintosh ManJoseph ReardenThe StingHenry Gondorff1974The Towering InfernoDoug Roberts1975The Drowning PoolLew Harper1976Buffalo Bill and the IndiansWilliam F. "Buffalo Bill" Cody1977Slap ShotReggie "Reg" Dunlop1979QuintetEssex1980When Time Ran Out...Hank Anderson1981Fort Apache the BronxMurphyAbsence of MaliceMichael Colin GallagherNominato - Oscar a o Millor Actor1982Come Along with MeTVThe VerdictFrank GalvinNominato - Oscar a o Millor ActorNominato - Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico1984Harry & SonHarry Keach1986The Color of MoneyFast Eddie FelsonOscar a o Millor ActorNominato - Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico1989Fat Man and Little BoyCheneral Leslie R. GrovesBlazeGov. Earl K. Long1990Mr. and Mrs. BridgeWalter Bridge1993La Classe américaineDavein redubbed archive footage only1994The Hudsucker ProxySidney J. MussburgerNobody's FoolDonald J. "Sully" SullivanNominato - Oscar a o Millor ActorNominato - Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico1998TwilightHarry Ross1999Message in a BottleDodge Blake2000Where the Money IsHenry Manning2002Road to PerditionJohn RooneyNominato - Oscar a o Millor Actor SegundarioNominato - Premio BAFTA a o Millor Actor SegundarioNominato - Globo d'Oro a o Millor Actor Segundario Dramatico2003Our TownStage ManagerNominato - Premio Emmy a o Millor Actor de Miniserie u telefilm2005Empire FallsMax RobyPremio Emmy a o Millor Actor Segundario de Miniserie u telefilm; Globo d'Oro a o Millor Actor Segundario de Series, Miniseries u telefilmsMagnificent Desolation: Walking on the Moon 3DDave Scottvoz2006CarsDoc Hudsonvoice2007DaleNarradorvoz
Como director u productor