Lanista (łac. lănistă, stgr. λουδοτρόφοςHenry George Liddell, Robert Scott: A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.) – w starożytnym Rzymie przedsiębiorca utrzymujący i szkolący gladiatorów dla wykorzystywania ich w walkach.
Profesja W czasach republiki był to najczęściej właściciel specjalnej szkoły gladiatorów (ludus gladiatorius), z których formował własną trupę (familia gladiatoria), wynajmowaną na publiczne i prywatne pokazy walk gladiatorskich (munera). Lanista miał prawo rekrutowania członków do takiego zespołu i jego stałego eksploatowania, utrzymując posiadanych gladiatorów własnym kosztem wraz z zapewnieniem im odpowiednich warunków bytowych i pożywienia (sagina gladiatoria), a także opieki medycznej. Do nadzoru i szkolenia zatrudniał fachowców – dozorców oraz instruktorów walki (doctores), którymi zwykle byli dawni gladiatorzy przekazujący swe doświadczenie nowicjuszom. Będąc też odpowiednikiem dzisiejszego menedżera, uzgadniał szczegółowe sprawy wynajmu bądź sprzedaży swej trupy organizatorowi igrzysk (editor muneris)Charles Daremberg, Edmond Saglio: Dictionnaire des antiquités grecques et romaines d'après les textes et les monuments. Paris: Hachette, 1896, t. II/2, s. 1566..