Ideologia niemiecka () – zbiór rękopisów napisanych przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa w kwietniu lub na początku maja roku 1846. Marks i Engels nie mogli znaleźć wydawcy, jednak ich prace zostały odnalezione i po raz pierwszy opublikowane w 1932 roku przez Dawida Riazanowa z Instytutu Marksa i Engelsa w Moskwie.
Przedmiot i znaczenie utworu Książka składa się z wielu satyrycznie napisanych polemik skierowanych przeciwko Bruno Bauerowi, innym młodoheglistom i dziełu Maxa Stirnera Jedyny i jego własność (1844). Część pierwsza, jednak, jest wykładem filozoficznym, który wykazuje znaki bycia rozwinięciem dzieła, którego szkicem były Tezy o Feuerbachu. Dzieło to jest najprawdopodobniej najdłuższym i najbardziej wyczerpującym dostępnym nam opisem materialistycznej koncepcji historii Marksa, za co jest uznawane za bardzo wartościowe przez badaczy marksizmu. W Świętej rodzinie ideologia proletariacka przeciwstawiona została burżuazyjnemu humanizmowi i nazwana została teorią „humanizmu realnego”. W Ideologii niemieckiej autorzy po raz pierwszy charakteryzują swoją teorię jako naukowy komunizm. Tutaj po raz pierwszy użyty został przez Marksa i Engelsa termin „materialistyczne pojmowanie dziejów”. Swoją teorię Marks i Engels nazywają już nie „realnym humanizmem”, lecz komunistycznym, a także praktycznym materializmem.