Na zachodzie Europy większość nowo powstałych królestw zaadaptowała niektóre z nadal istniejących rzymskich instytucji. W miarę rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa były zakładane klasztory. Frankowie pod władzą Karolingów stworzyli imperium obejmujące pod koniec VIII i na początku IX wieku większość zachodniej Europy. Imperium Karolińskie rozpadło się w wyniku walk wewnętrznych i towarzyszącym im najazdów: wikingów z północy, Węgrów ze wschodu i Saracenów z południa. Jednocześnie we wschodniej Europie odnotowano po raz pierwszy państwa słowiańskie: Państwo Samona i Państwo wielkomorawskieTadeusz Manteuffel: Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 1968, s. 130–158.. W międzyczasie pojawiają się pierwsze źródła na temat innych państw europejskich np. Polski Piastów, Czechów Przemyślidów czy Rusi Kijowskiej Rurykowiczów.
W okresie pełnego średniowiecza (które zaczęło się w XI wieku) znacznie wzrosła liczba ludności Europy. Było to wynikiem rozwoju technologii i rolnictwa, co w połączeniu ze zmianą klimatu w okresie średniowiecznego optimum klimatycznego pozwoliło na wzrost plonów i rozwój handlu.