Dochodzi się w ten sposób do wyjaśnień, które są w jakiś sposób skomplikowane, niekiedy niejednoznaczne, biorą pod uwagę różne punkty widzenia, różne perspektywy i różne poglądy na daną sprawę.
Inaczej prezentuje się system monologiczny. Rezygnuje on ze skomplikowanych wyjaśnień, zadowalając się prostymi, automatycznymi. Nie uwzględnia on perspektyw innych niż perspektywa danej osoby, nie bierze pod uwagę poglądów innych ludzi, uwzględnia tylko najwęższy kontekst. Raz znalazłszy wyjaśnienie, osoba myśląca w ten sposób nie konfrontuje go, nie szuka dalej, nie stara się znaleźć wyjaśnień alternatywnych, a gdy się nawet pojawiają, nie jest skłonna konfrontować ich z własnymi poglądami, a tym bardziej zmieniać własnego stanowiska. Goertzel widzi tu analogię do umysłu otwartego bądź zamkniętego.
Monologiczne systemy przekonań wiążą się zazwyczaj z uznawaniem teorii spiskowych. Niektórzy autorzy (np. , Serge Moscovici) piszą nawet o ogólnej orientacji spiskowej czy też mentalności spiskowej, niekiedy uznaje się ją za rodzaj postawy politycznej. Osoba myśląca w ten sposób ma skłonność do wyjaśnienia nowych, niezrozumiałych dla niej, a przez to potencjalnie zagrażających zdarzeń przez doszukiwanie się spisków. Postrzega obce sobie grupy przez pryzmat stereotypów spiskowych.