Ekonomiczna analiza kary pozbawienia wolności – jeden z elementów ekonomicznej analizy prawa, zajmujący się badaniem oddziaływania kary pozbawienia wolności na społeczeństwo pod względem ekonomicznym. Odpowiada na pytanie, czy wraz ze wzrostem orzekania kary pozbawienia wolności zmniejsza się przestępczość w społeczeństwie, czy też przynosi skutek odwrotny, polegający na wzroście przestępczości.
Pozbawienie wolności, co do zasady przynosi cztery podstawowe korzyści społeczne:
Ukaranie – koncepcja „retrybutywizmu” stanowi, że sprawiedliwość wymaga karania sprawców proporcjonalnie do wagi popełnionego przez nich przestępstwa. Zróżnicowanie długości kary pozwala państwu na dostosowanie poziomu wstydu i osobistych kosztów uwięzienia ponoszonych przez przestępców do poziomu proporcjonalnego do wagi popełnionego przestępstwa. Odstraszenie – wpływanie na psychikę sprawcy, aby jeszcze przed popełnieniem przestępstwa przemyślał swoje postępowanie i odstąpił od popełnienia czynu zabronionego ze względu na karę, jaka zostanie mu wymierzona w przypadku jego skazania. Izolację – uwięziony sprawca nie jest w stanie popełnić żadnych przestępstw przeciwko osobom, które przebywają poza więzieniem.