K. Niesiecki jako pierwszy zwrócił uwagę na podobieństwo godła z pola tarczy herbu Pielesz do godła w herbie rodziny Spadów. K. Niesiecki, Herbarz polski powiększony… i wydany przez J. N. Bobrowicza, t. VII, Lipsk 1841, (Warszawa 1979), s. 287.. Biorąc pod uwagę wspomniane informacje zawarte w urzędowo wymaganych dokumentach „Wileńska Deputacja Wywodowa uznała w 1819 r. ród Jelskich za <rodowitą i starożytną szlachtę polską>”J. Ciechanowicz, Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. III, Rzeszów 2001, s. 219..
Przypuszczalnie najwcześniejsza wzmianka związana z początkami wymienionej familii pochodzi, co należy przyjąć z należytą ostrożnością, z 1480 r.Polska encyklopedia szlachecka, t. VI, z. 1, Warszawa MCMXXXVI, s. 203. T. Gajl, Polskie rody szlacheckie i ich herby, Białystok 1999, s. 88..
Protoplasta i herb mały Z genealogicznego punktu widzenia najstarsza informacja dotycząca Jelskich h. Pielesz sięga początku XVI w. Ok. 1520 r. urodził się bowiem protoplasta rodziny Konstanty, który korzystał z uprawnień szlacheckich. Owe dane pochodzą z „Wywodu genealogicznego rodu Jelskich”, zatwierdzonego przez Mińską Deputację Szlachecką w 1854 r.NARB Mińsk (Nacyjonalnyj Archiv Republiki Belarusi w Mińsku). Ab szljacheckim nachodżanni roda Jelskich, f. 319, vop.