Spór teoretyczny między Sepúlvedą a Las Casasem – głównymi reprezentantami obu stanowisk – toczył się przez kilka lat na łamach traktatów dotyczących zbrojnej konkwisty, systemu kolonialnego i praw Indian. Jego punktem kulminacyjnym była zwołana przez Karola V w latach 1550–1551 dysputa w Valladolid, mająca rozstrzygnąć zasadność przeciwstawnych opiniiManero Salvador, Ana, „La controversia de Valladolid: España y el análisis de la legitimidad de la conquista de América", Revista Electrónica Iberoamericana, Centro de Estudios de Iberoamérica, Universidad Carlos III de Madrid, Vol. 3, N°2, 2009.. Na miejsce obrad wyznaczono klasztor San GregorioDo dziś w stanie oryginalnym z dawnego kompleksu klasztornego zachowała się jedynie kaplica, stanowiąca jedną z głównych atrakcji turystycznych Valladolid., a pierwsze posiedzenia odbyły się na przełomie sierpnia i września 1550 roku. Karol V do udziału w debacie zaprosił nie tylko samych stronników, ale również arbitrów, których zadaniem było wysłuchanie antagonistów i wydanie opinii. Wśród nich znaleźli się teolodzy: Domingo de Soto, Bartolomé de Carranza, Melchor Cano oraz Pedro de la Gasca (który w trakcie sesji zastąpił Cano).