XIX wieku rozpoczął się proces przywracania wawelskiemu wzgórzu jego dawnej funkcji, zapoczątkowany przez restaurację katedry oraz starania o odzyskanie części świeckich zabudowań wzgórza. Choć zamek miał być przeznaczony na rezydencję cesarską, rozpoczęto proces zwracania Wawelu Polakom, który trwał od 1904 do 1911.
Projekty polskich artystów związane z Wawelem W polskim świecie artystycznym tamtych czasów świadomość odzyskania jednego z najważniejszych symboli polskiej państwowości inspirowała twórców do nowych projektów, niekiedy aspirujących do nadania Wawelowi charakteru „narodowego panteonu”, jak w projekcie Akropolis Stanisława Wyspiańskiego i Władysława Ekielskiego (1904–1907) czy Pochodzie na Wawel Wacława Szymanowskiego (1907–1911). Stworzenie cyklu pasteli przez Leona Wyczółkowskiego wpisuje się w te artystyczne tendencje.
Kraków i Wawel w twórczości Leona Wyczółkowskiego W latach 90. XIX wieku Leon Wyczółkowski wykonał cykl prac olejnych zatytułowany Sarkofagi. Wiele razy malował również katedrę wawelską i jej zabytki, potem także renesansowe krużganki zamku.