Okoliczności powstania utworu Poemat stanowi echo zamachu na generała Teodora Berga mianowanego namiestnikiem carskim w Królestwie Polskim na początku września 1863. Zamach, przygotowany przez kilka tygodni, miał miejsce w godzinach wieczornych 19 września, kiedy Berg przejeżdżał powozem przez Nowy Świat obok pałacu Zamoyskich. Zamachowcy strzelili do generała i rzucili na jego powóz bomby. Ani jedno ani drugie nie odniosło spodziewanego skutku. General ocalał. Spiskowcy zdołali zbiec. Konsekwencje zamachu ponieśli mieszkańcy pałacu, których natychmiast aresztowano. Pałac wydano na łup batalionu litewskiego pułku piechoty gwardii pod dowództwem generała Korfa. Demolowanie pałacu trwało kilka godzin. Zniszczono wiele dzieł sztuki, pamiątek kultury, prac naukowych.
Wiadomości o zamachu i represjach szybko dotarły do Paryża. Najobszerniej pisał o tym krakowski Czas, poświęcając zamachowi osiem kolejnych numerów (215-221 i 223). W numerze 217 z 24 września zamieszczono szczegółowy opis demolowania pałacu: Leciały na bruk: stoły, kanapy, fortepijana, łóżka, pościel obrazy. (...) Po wyrzuceniu wszystkich rzeczy i zabraniu, tego co się dało zabrać, żołnierstwo moskiewskie gromadziło wyrzucane meble i rzeczy na kilka stosów i zapaliło. (...) Barcińskiego dyrektora Żeglugi zbili żołnierze niemiłosiernie.