Początkowo wychowywał się w dworku rodziców, z liczną służbą. Uczył się od piątego-szóstego roku życia, początkowo od matki, a następnie od guwernera (Niemca) oraz od syna miejscowego księdza. Po kilku latach został zapisany, zgodnie ze zwyczajami dotyczącymi kształcenia dzieci rodzin szlacheckich, do korpusu kadetów.
Nikołaj miał trzech młodszych braci: Wasilija (ur. 1842) – przyszłego artystę-malarza, batalistę, Siergieja (ur. 1845) – uzdolnionego graficznie i zadziwiającego otoczenie odwagą w czasie wojny rosyjsko-tureckiej, przyszłego ordynansa gen. Michaiła Skobielewa (zginął w bitwie pod Plewną), Aleksandra (ur. 1850) – też uczestnika wojny rosyjsko-tureckiej, który od roku 1900 służył w wojsku na Dalekim Wschodzie; odszedł na emeryturę w randze generała (jego wojenne opowiadania chwalił Lew Tołstoj).