thumb|Węgiel brunatny thumb|Brykiet węgla brunatnego do spalania w piecach domowych Węgiel brunatny – skała osadowa pochodzenia organicznego roślinnego powstała ze szczątków roślin bez dostępu powietrza.
Węgiel brunatny jest produktem przemian organicznej materii roślinnej. Jest to twór przejściowy pomiędzy torfem a węglem kamiennym, a zawartość pierwiastkowego węgla w węglu brunatnym wynosi 58–78%. Barwa węgla brunatnego rozciąga się od brunatnej do czarnej. Surowiec ten jest przeważnie kruchy i słabo zwięzły, a także łatwo chłonie wodęWysuszenie surowego węgla może podnieść jego wartość opałową nawet do 21–31 MJ/kg.. W znacznej mierze stosowany jako paliwo do produkcji energii elektrycznej i cieplnej. Jego wartość opałowa waha się od 5,9 do 23,9 MJ/kg. Węgiel brunatny jest nieodnawialnym źródłem energii.
Złoża węgla brunatnego powstawały głównie w miocenie, ale znane są złoża nawet karbońskie. Ze względu na rodzaj roślinnej materii organicznej będącej podstawą danego złoża węgla, wyróżnia się węgiel: sapropelowy – powstały z roślin wodnych, humusowy – powstały z roślin lądowych, liptobiolitowy – powstały z żywiczno-woskowych składników roślin. 1 m węgla brunatnego w złożu powstaje z ok.