Instytut Budownictwa Drogowego został powołany do życia z inicjatywy i staraniem Aleksandra Gajkowicza (1897–1971), dyrektora Departamentu Dróg Kołowych Ministerstwa Komunikacji, później dyrektora generalnego Centralnego Zarządu Dróg Publicznych i wiceministra komunikacji.
Nowo powstały Instytut został statutowo zobowiązany do kompleksowego zajęcia się rozwojem krajowej techniki drogowej i z tego zadania wywiązał się bardzo sumiennie. Jego aktywność w dziedzinie stabilizacji gruntów i głębokiego fundamentowania zrewolucjonizowała metody budowy dróg i mostów w Polsce. Prace te zostały docenione i uhonorowane licznymi nagrodami, m.in. za metody stabilizacji gruntów oraz wprowadzenie do budownictwa pali o dużych średnicach.
Na początku lat 70. pojawiły się nowe wyzwania związane z przygotowaniem budowy autostrad, zwielokrotnieniem ruchu drogowego, budową dużych obiektów inżynierskich i przystosowaniem istniejących dróg do przenoszenia zwiększonych obciążeń. Pracami naukowymi, badawczymi i konsultacjami Instytut wspierał wszystkie ważne inwestycje komunikacyjne w kraju.