Przyjmuje się, że w tym systemie płeć determinuje ilość zestawów chromosomów, jakie otrzymuje osobnik. Potomstwo powstałe na skutek połączenia plemnika i komórki jajowej rozwija się w samice, a jaja niezapłodnione dają początek samcom. Oznacza to, że samce są haploidalne - dysponują połową liczby chromosomów posiadanych przez diploidalne samice.
Haplodiploidalny system determinacji płci ma wiele cech szczególnych. Żaden samiec nie może mieć syna, zazwyczaj też nie ma ojca. Ma jednak dziadka i może mieć męskich wnuków. Co więcej, jeśli w kolonii owadów eusocjalnych występuje tylko jedna królowa i jeśli tylko raz w życiu dane jest jej połączyć się z samcem, to będące jej potomkami robotnice – diploidalne samice – cechują się stopniem spokrewnienia 0,75, podczas gdy ich pokrewieństwo w stosunku do matki wynosi średnio 0,5. Oznacza to, że robotnice w monogamicznej kolonii z jedną królową są ze sobą znacznie bliżej spokrewnione, niż w innych systemach determinacji płci, gdzie rodzeństwo dzieli ze sobą połowę rozpatrywanych genów. Dlatego robotnicom bardziej opłaca się im dbać o potomstwo (córki) własnej matki (królowej) niż o swoje własne. Jest to sytuacja zgodna z przewidywaniami koncepcji doboru krewniaczego, wyjaśniającej m.in. ewolucję zachowań altruistycznych i społecznych.