(łac. „umowy dodane”) – w prawie rzymskim umowy zawarte nieformalnie (w przeciwieństwie do kontraktów zawartych z zachowaniem przewidzianych formalności) wyposażone wskutek zaskarżalności (w przeciwieństwie do pozbawionych tej możliwości umów zwanych ) poprzez dodanie ich do kontraktu.
Umowy dodatkowe zwiększające zobowiązania () dłużnika głównego były ważne (zaskarżalne), gdy zawarto je przy zawieraniu kontraktu (), zaś zmniejszające je () mogły być dodane później ()Digesta 18,1,72,pr.: (Umowy nieformalne, które później zawarto, gdy zmniejszają obowiązki kupującego, uważa się za wchodzące w skład kontraktu, gdy zwiększają obowiązki uważa się, że nie wchodzą) Władysław Rozwadowski Prawo rzymskie. Zarys wykładu wraz z wyborem źródeł, Poznań 1992 , s. 188 i 297..
Pakt służył modyfikacji kontraktu w kwestii elementów nieistotnych () lub dodatkowych () bez naruszania istotnych ().
Typowymi dodatkami przy umowie sprzedaży były: – klauzula przepadku, możliwość rozwiązania kontraktu, jeśli kupujący nie zapłaci ceny do określonego terminu;