Do wyliczenia wielkości służy wzór: (w metrach)
gdzie: – geometryczny moment bezwładności na linii wodnej w m4, – wyporność w tonach, – gęstość cieczy w g/cm³ (t/m³).
Wynik oznacza skrócenie wysokości metacentrycznej, czyli odległości pozornego środka obrotu jednostki pływającej w czasie przechyłu od środka ciężkości.
Minimalizacja efektu thumb|160px|Zmiana poziomu ładunku masowego wskutek kołysania Efekt powierzchni swobodnej jest proporcjonalny do kwadratu szerokości poprzecznej zbiornika. Tak więc dwie przegrody rozdzielające powierzchnię zbiornika na trzy części zmniejszają przemieszczanie środka ciężkości cieczy dziewięciokrotnie. Ma to znaczenie w zbiornikach paliwa lub zbiornikach balastowych, cysternach i ładowniach, w zalanych lub częściowo zalanych przedziałach uszkodzonych statków. W celu zmniejszenia efektu stosuje się m.in. grodzenie ładowni oraz załadunek do pełna wybranych zbiorników, aby zminimalizować przesuwanie (przelewanie) się ładunku.
W 2009 Unia Europejska wydała dyrektywę nr 2009/45/EC nakazującą taką budowę i dostosowanie statków ro-ro, by ograniczyć efekt powierzchni swobodnej.