Lokacja i rys historyczny miejsca powstania klasztoru W bulli papieża Innocentego II, dla kościoła gnieźnieńskiego. z roku 1136 Łekno wymienione w liczbie głównych kasztelanii, obok Gniezna, Ostrowa, Nakła i Kalisza. W r. 1252, Przemysław książę polski, wieś Werkowo wyłącza z obrębu kasztelanii radzimskiej. a wciela do łekneńskiej (provincia Luknensi).
Fundacja i lokata klasztoru Dziedzic Łekna Zbylut, sprowadza do swej posiadłości już od roku 1143 cystersów niemieckich znad Renu. W klasztorze osiedlają się zakonnicy przybyli z Altenbergu pod Kolonią. Jest to więc linia altenberska cystersów podobnie jak w opactwach w Lądzie i Obrzy. Wystawia im klasztor nad jeziorem i w roku 1153 wydaje dokument fundacyjny, w którym zwie siebie: „Zbilut civis Polonie" (Zbilut obywatel Polski).
Dokument fundacyjny, ze względu na jego charakter prawny i treść stanowi zakończenie procesu fundacji. Świadczy o tym zapis, w którym fundator stwierdza, że "... wedle swoich możliwości z szacunkiem zaprosił, przyjął godnie i osiedlił ... " w Łeknie cystersów. Tak więc fundacja, a należy przez to rozumieć, że i budowa podstawowych zabudowań sakralnych i klasztornych, była już aktem dokonanym. Cystersi z pewnością już od pewnego czasu przebywali w tej miejscowości.