Tło historyczne Brakuje dokładnych informacji o początkach budownictwa cerkiewnego na terytorium zajmowanym obecnie przez diecezję lubelsko-chełmską. W dokumentach i kronikach (latopisach) wymienione są tylko niektóre świątynie istniejące na ziemi chełmskiej i południowym Podlasiu w średniowieczu: cztery cerkwie wzniesione przez Daniela Halickiego w Chełmie, cerkiew św. Mikołaja w Hrubieszowie oraz monaster w Uhrusku. Według unickiego biskupa Jakuba Suszy pierwszymi cerkwiami na wskazanym obszarze były: sobór w Chełmie, wzniesiony w 1001, cerkiew św. Bazylego w Chełmie oraz cerkiew monasterska w Spasie. Żadna z tych świątyń nie zachowała sięW. Słobodian, Ukrajinśki cerkwy Chołmszczyny ta Pidlaszszja [w:] red. W. Borysenko, M. Łesiw, T. Kara-Wasyljewa, J. Hawryluk, W. Nazaruk, W. Serhijczuk, Chołmszczyna i Pidlaszszja. Istoriko-etnohraficzne doslidżennja, Rodowid, Kyjiw 1997, , ss.153–155..