Okres państwa patrymonialnego W okresie polskiego państwa patrymonialnego, które miało miejsce w X-XIII wieku, dochody panującego państwa miały oparcie w tzw. prawie książęcym, wywodzące się z okresu rodowo-plemiennego, w którym ludność ponosiła na potrzeby wspólne pewne ciężary materialne i osobiste, przejęte i rozbudowane następnie przez panujących. Wszelkie świadczenia z prawa książęcego miały początkowo formę danin w naturze, później przemieniły się w formę świadczeń pieniężnych i osobistych. Można tu przytoczyć przykład związany z tym rodzajem świadczeń ludności na rzecz panującego, w XI i na początku XII wieku danina z gospodarstwa chłopskiego, nazywana podwornym, na Mazowszu i Kujawach – podymnym, a potem powszechnie poradlnym, gdyż uiszczano je proporcjonalnie do liczby używanych w gospodarstwie zaprzęgów. Na samym początku danina ta była uiszczana w nierogaciźnie, później również i w bydle rogatym oraz w owcach, następnie w zbożu. Narzac, czyli odpowiednie nacięcie na dwu przystających do siebie kijach, z których jeden pozostawał u podatnika, a drugi zabierał poborca, był dowodem uiszczenia owego podatku, prymitywną formą kwitu skarbowego.