Szybki awans cywilizacyjny Polski do rangi jednej z najpoważniejszych potęg europejskich, rozwój jej społeczeństwa (ludność miejska stanowiła 15% w połowie XIV w. i 20% w połowie XVI w.), gospodarki (w XV w. podstawowe wskaźniki gospodarcze Polski były zbliżone do angielskich i holenderskich) i administracji państwowej stworzył potrzebę założenia własnego uniwersytetu. Powołany w Krakowie w roku 1364, właściwą działalność dydaktyczną i naukową podjął w roku 1400. W krótkim czasie uniwersytet krakowski zyskał europejską renomę, ściągając studentów z wielu krajów Europy. Uniwersytet dostarczał wysoko wykwalifikowanych kadr administracji państwowej i kościelnej, był ośrodkiem doradztwa politycznego, wsparciem Rzeczypospolitej na arenie międzynarodowej (m.in. udział polskich uczonych na soborach w Bazylei i Konstancji oraz pomoc w chrystianizacji Litwy), ośrodkiem recepcji myśli starożytnej i nowożytnej, katalizatorem życia intelektualnego. W I połowie XV w. w uczelni krakowskiej dominowały nauki społeczno-moralne. W II połowie XV w. na czoło wysunęły się nauki ścisłe, a zwłaszcza astronomia.