thumb|Proch czarny (ziarna prochowe) o granulacji 0,5–0,8 mm (odpowiednik FFF), obok dla porównania wielkości zapałka Proch czarny (proch dymny, proch zwykły) – materiał wybuchowy, najdawniej znana mieszanina wybuchowa. Składa się z azotanu potasu (saletry potasowej), węgla drzewnego i siarki. Proch czarny jest materiałem wybuchowym o małej mocy, co plasuje go między materiałami miotającymi a materiałami kruszącymi. W zależności od stopnia gęstości, warunków reakcji chemicznej i sposobu inicjowania może wybuchać z dużą prędkością lub palić się wolno. Produkuje się go w postaci nieregularnych ziaren prochowych różnych rozmiarów, w zależności od przeznaczenia, koloru szaroczarnego o metalicznym połysku. Gęstość wynosi od 1,5 do 1,95 g/cm³.
Proch czarny znany jest od wielu stuleci, jednak właściwy rozwój jego produkcji i zastosowania zaczął się dopiero po wynalezieniu broni palnej, w której energia gazu wydzielającego się podczas zapalania prochu czarnego jest stosowana do miotania pocisków. Proch czarny od XIV do XIX wieku był używany jako materiał miotający w broni palnej, poza tym był używany jako materiał wybuchowo-kruszący w wojsku i górnictwie. Do wynalezienia w XIX wieku nitrogliceryny i dynamitu był jedynym materiałem wybuchowym.