Rozkazem z 15 kwietnia 1914 wprowadzono oficjalną oznakę stopnia.
W okresie międzywojennym ćwik należał do 5 podstawowych stopni harcerskich, jako trzeci w kolejności zdobywania. Stopień ten stosowany był także w Szarych Szeregach, a po II wojnie światowej funkcjonował do 1949 oraz w krótkim okresie po reaktywowaniu ZHP 1957–1962 (a w niektórych środowiskach nieformalnie przez cały okres PRL). Używano go też w latach 80. w drużynach i szczepach skupionych w KIHAM.
Stopień zachowano w polskiej tradycji harcerskiej. Współczesne systemy stopni różnych organizacji harcerskich i skautowych sytuują go wśród stopni oznaczających wyższy poziom samodzielności, umiejętności i służby.
Współcześnie Stopień ćwika funkcjonuje obecnie w ZHP, ZHR, SH oraz Stowarzyszeniu Harcerstwa Katolickiego „Zawisza” Federacji Skautingu Europejskiego. W ZHP jest to czwarty stopień w kolejności zdobywania, należy do stopni starszoharcerskich i występuje w parze ze stopniem żeńskim samarytanka. W ZHR jest trzecim w kolejności zdobywania stopniem harcerza po wywiadowcy i poprzedza harcerza orlego.