thumb|Roman Pilat (ok. 1865) Roman Pilat (ur. 13 lipca 1846 we Lwowie, zm. 6 kwietnia 1906 tamże) – polski historyk literatury, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego, członek Akademii Umiejętności w Krakowie, twórca lwowskiej szkoły historycznoliterackiej, członek Towarzystwa Historycznego we LwowieFryderyk Papée, Towarzystwo historyczne 1886-1900, w: Kwartalnik Historyczny, rocznik LI, zeszyt 1-2, Lwów 1937, s. 5..
Życiorys Był synem Stanisława (pisarza, pamiętnikarza, pedagoga) i Rudolfiny z Gnatkowskich, bratem Tadeusza (prawnika) i Władysława (ekonomisty i socjologa), stryjem Stanisława (chemika, zamordowanego w 1941). Uczęszczał do gimnazjum klasycznego we Lwowie do 1864. W tym roku zdał egzamin dojrzałości w Gimnazjum Dominikańskim we Lwowie (innymi abiturientami zostali też wtedy m.in. Gwido Battaglia, August Szczurowski). Następnie studiował prawo (1864-1866) i filologię (1866-1868) na Uniwersytecie Lwowskim. Podczas studiów był pierwszym prezesem Czytelni Akademickiej. W 1869 obronił doktorat z filozofii pod kierunkiem Antoniego Małeckiego. W 1871 habilitował się; była to pierwsza na Uniwersytecie Lwowskim habilitacja w języku polskim. Został docentem języka i literatury polskiej. w Katedrze Historii Literatury Polskiej.