Instrument pochodny (również derywat, ang. derivative) – instrument finansowy, którego wartość zależy od wartości innego instrumentu (zwanego bazowym, pierwotnym lub podstawowym), a rozliczenie następuje w pewnym momencie (okresie) czasu w przyszłości.
Derywaty mogą być wystawiane na całą gamę instrumentów pierwotnych: papiery wartościowe (akcje, obligacje, bony); stopy procentowe (oprocentowanie depozytów na rynku międzybankowym); kursy walutowe (najbardziej popularnych na świecie walut); indeksy ekonomiczne (indeksy giełdowe, stopa inflacji); surowce i towary (np. ropa naftowa, złoto, zboże); ryzyko kredytowe (ryzyko niewypłacalności kredytobiorcy); parametry pogody (temperatura, opady, siła wiatru).
Charakterystyka Instrumenty pochodne dzieli się na dwie grupy: instrumenty symetryczne, np. kontrakty terminowe (futures, forward), różne rodzaje transakcji zamiany (tzw. swapów), instrumenty niesymetryczne, np. opcje.