w jego pobliżu przy Cheyne Walk 96 (dawniej Lindsey Row 2) znajduje się Lindsey House (obecnie również muzeum), w którym Whistler miał swoją pracownię. W towarzystwie wspólnego przyjaciela Carlyle odwiedzał pracownię Whistlera i oglądał obraz matki artysty. Spodobała mu się – według Whistlera – prostota dzieła przedstawiającego starszą panią z rękami opartymi na brzuchu i stwierdził, że sam chciałby być sportretowany. Przyszedł wkrótce pewnego ranka, usiadł, ja miałem przygotowane płótno, pędzle i paletę a Carlyle powiedział: "A teraz wal śmiało!".
Opis thumb|left|Aranżacja szarości i czerni: matka artysty, 1871. Carlyle’owi spodobał się ten obraz; sam w podobny sposób pozował Whistlerowi. Istnieją cztery szkice wstępne olejne oraz kilka rysunków związanych z ukończonym obrazem. Kilka szkiców przechowywanych we Freer Gallery of Art sugeruje, iż Whistler opierając na kompozycji obrazu matki brał pod uwagę różne warianty: rysunek kredą ukazuje Carlyle’a siedzącego w kącie przy ścianie, w narożniku pokoju widocznego z lewej strony, bez płaszcza, który w wersji olejnej spoczywa na jego kolanach. Malując obraz Carlyle’a Whistler nawiązał do płaskiej kompozycji portretu matki i dodał surdut, który nadal szerszy kształt przedstawianej postaci, przypominając suknię matki z pierwszego obrazu.